Bu yazımızda; 4857 sayılı İş Kanunu ile ilgili Yönetmelik uyarınca ücretin ödenmesi usulü ve yasal sınırlamaların ne olduğu, elden ödeme yasağı ve elden ödeme yasağının ihlali halinde işçinin yasal hakları incelenecektir.

İşçiye Elden Ödeme Yapılması Ne Anlama Gelir?

4857 sayılı İş Kanunu düzenlemeleri uyarınca kural olarak işçinin ücretinin, işçiye ait banka hesabına ödenmesi gerekmektedir. İşçinin ücretinden kasıt aylık net ücret ile varsa fazla mesai ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti, hafta tatili ücreti, prim ve ikramiye gibi ücret nevinden alacaklardır. Yalnızca aylık net ücretin banka aracılığıyla ödenmesi yeterli olmayacaktır.

Bazı işverenler ise işçinin ücretini banka hesabına yatırmaktansa tamamını veya bir kısmını işçiye nakit olarak vermektedir. Bu husus elden ödeme olarak adlandırılmakta ve bilhassa işçinin sosyal güvenlik hakları açısından mağdur olmasına sebep olmaktadır. Bunun sebebi işverenler tarafından işçinin hak etmiş olduğu SGK primlerini banka aracılığıyla ödenen ne ücret üzerinden ödemesidir. Ücretin bir kısmının işçiye elden ödenmesi SGK primlerinin eksik yatırılması sonucunu doğurmaktadır.

İşverenin İşçinin Ücretini Elden Ödemesi Mümkün Müdür? Elden Ödeme Yasağının Kapsamı

İşçilerin ücretlerinin ödenmesine ilişkin usuller 4857 sayılı İş Kanunu ile Ücret, Prim, İkramiye ve Bu Nitelikteki Her Türlü İstihkakın Bankalar Aracılığıyla Ödenmesine Dair Yönetmelik’te düzenlenmiştir. Düzenlemelere göre kural işçinin ücretinin ve ücret nevinden alacaklarının bordrolaştırılması, banka aracılığıyla ödenmesidir. Yönetmelik uyarınca banka aracılığıyla ödeme kuralı getirilmiş, bir diğer deyişle elden ödeme yasağı hüküm altına alınmıştır.

4 Haziran 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan ve 01.07.2025 itibariyle yürürlüğe giren Ücret, Prim, İkramiye ve Bu Nitelikteki Her Türlü İstihkakın Bankalar Aracılığıyla Ödenmesine Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönetmelik ile ise daha önce 10 ve daha sonra 5 işçi ile sınırlı olan elden ödeme yasağının istisnası 3 işçi ile sınırlandırılmıştır. Buna göre elden ödeme yasağının işyerinde 3 ve daha fazla işçi çalıştıran iş yerlerini kapsadığı kabul edilmektedir. 2 ve daha az işçi çalıştırılan iş yerlerinde ödemenin banka aracılığıyla yapılması zorunluluğu ise bulunmamaktadır. Bu hususta işçinin rızasının alınması önem arz etmemektedir

Elden ödeme yasağı kapsamında, işyerlerinin yakınında banka şubesi bulunmaması ya da banka kanalıyla ödeme yapılmasına imkan bulunmaması gibi zorunlu durumlarda işverenler açısından ödemelerin PTT Şubeleri aracılığıyla yapılması öngörülmüştür.

Elden Ödeme Yasağına Uyulmaması Halinde İdari Para Cezası

Elden ödeme yasağı kapsamında olsun ya da olmasın işçinin sigorta primlerinin ödenmesi zaruridir. Sigortasız işçi çalıştırma yasağının herhangi bir istisnası bulunmamasından dolayı işverenlerin çalıştırdıkları tüm işçiler bakımından SGK prim ödemelerini eksiksiz yapması gerekmektedir.

İşverenler, elden ödeme yasağı kapsamında olmasına rağmen işçilerin maaşlarının tamamını veya bir kısmını elden ödemeleri halinde idari para cezasına çarptırılırlar. Yönetmeliğin“İşçiye yapılan ödemelerin bankalar aracılığıyla yapılmaması hâlinde uygulanacak idarî para cezası”başlıklı 16. Maddesine göre;

“İşçiye, İş Kanunundan veya toplu iş sözleşmesinden veyahut iş sözleşmesinden doğan alacaklarını, bu Yönetmelik kapsamında zorunlu tutulduğu hâlde bankalar aracılığıyla ödemeyen işverene veya işveren vekiline veyahut üçüncü kişiye, İş Kanununun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ilgili birimi tarafından idarî para cezası verilir.”

İş Kanunu’nun 102. maddesinde ise; işverenlerin elden ödeme yasağını ihlal ettiği her işçi ve her ay için iki asgari ücret tutarında idari para ceza uygulanacağını düzenlenmiştir.

Bunun yanında; elden ödeme dolayısıyla SGK prim ödemelerine esas alınacak ücretin de düşük gösterilmesinden kaynaklanan eksik prim ödemeleri ile bunun gecikme zammının da işveren tarafından ödenmesi gerekecektir. Dikkat edilmesi gereken husus ise bu borcun işçiye ödenmesi gereken borçlardan değil Sosyal Güvenlik Kurumu ve vergi daireleri nezdinde ödenmesi gereken borçlardan olduğudur.

İşverenlerin elden ödeme yapmak suretiyle işçilerin SGK primlerini eksik ödemesinin tespiti halinde, primlerin eksik ödendiği dönemde almış oldukları “asgari ücret teşvik primleri”nin faiziyle birlikte ödenmesi hususu da gündeme gelebilecektir.

Ücretinin Tamamını Ya da Bir Kısmını Elden Alan İşçi Kıdem Tazminatı Talep Edebilir Mi?

4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesinde işçinin iş sözleşmesini derhal feshetmesi hakkını doğuran haklı sebepler düzenlenmiştir. İşverenin, işçinin ücretini kanun hükümleri ve iş sözleşmesi hükümlerine uygun ödemesi ve uygun hesap edilmesi gerekmektedir. İşçinin ücretinin yasal çerçevede ödenmemesi veya hesaplanmaması halinde işçi, iş akdini haklı sebeplerle derhal feshetme hakkına sahip olacaktır. Bu hususta yasal dayanak ise İş Kanunu 24/II-e hükmüdür.

İşçinin, iş sözleşmesini haklı sebeplerle feshetmesi halinde kıdem tazminatına hak kazanacağı hüküm altına alınmıştır. Ücretlerin, işyerlerinde 3 ve daha fazla işçi çalıştırılması halinde banka aracılığıyla ödenmesini düzenleyen yönetmelik hükmüne riayet edilmemesi hali de bu hüküm kapsamında olup haklı sebep oluşturmaktadır. Elden ödemelerin ispat edilmesi halinde işçinin kıdem tazminatına hak kazanacağı kabul edilecektir.

İşçinin kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için genel koşulları da sağlaması gerekmektedir. İşyerinde en az 1 yıllık çalışmasının bulunması ve İş Kanunu’na tabi işçilerden olması halinde işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatına hak kazanabilir.

İşverenin, elden ödeme yasağına rağmen işçinin ücretinin tamamını veya bir kısmını elden ödemesi durumunda bu hususta hukuki süreçle karşı karşıya kalabilir. İşçinin ücretlerin ödenmediğini iddia etmesi durumunda ücretlerin ödendiğini ispat yükü işverene aittir. İşveren ise elden yaptığı ödemeleri ispatlayamadığı takdirde daha önce ödemiş olduğu ücretleri yeniden ödemek durumunda kalabilir.

Elden Ödemenin İspatı ve Ücretin Tespiti

İşçinin elden ödeme yapıldığı iddiasını ispatlama yükümlülüğü vardır. Bu husus tanık delili dahil her türlü delille ispatlanabilecektir. Tanıkların, işçi ile aynı işyerinde çalışma yapmış olan kimseler olması gerekmektedir.

Bunun yanında işçinin gerçek ücretinin tespiti açısından emsal ücret araştırması yapılması gerekecektir. Emsal ücret araştırması, işçinin kıdemi, mesleği, yaptığı iş ve işyerinin faaliyetleri de dikkate alınarak emsal işçilere ödenen ücretlerin işyerinin bağlı olduğu iş koluna göre sendika ve diğer mesleki kuruluşlardan sorulmasıdır.

Diğer yandan; bazı işyerlerinde elden ödeme yapılırken işverenin imzasını ve kaşesini haiz makbuzlar da verilmektedir. Bu makbuzlar elden ödemenin ispatı niteliğindedir. İşçinin banka kredisi çekecek olması halinde işyerinden istenen ve işçinin gerçek ücretini gösteren belgeler de elden ödemenin ispatı açısından delil olarak kabul edilmektedir.

Tarafların yazılı iş sözleşmesi düzenlemiş olması halinde iş sözleşmesinde yazılı tutar ile işçiye ait banka hesabına ödenen tutarın uyuşmaması halinde işçiye elden ödeme yapıldığı kabul edilmektedir.

Elden Ödeme Yapılması Halinde Hukuki Süreç ve Talep Edilebilecek Alacaklar

İşçinin ücretinin tamamının veya bir kısmının elden ödenmesi ve SGK primlerinin eksik ödenmesi işverenin ücreti kanun hükümlerine uygun ödemediğini göstermekle birlikte işçiye haklı nedenle fesih hakkı tanımaktadır. Bu nedenle işçi öncelikle kıdem tazminatı olmak üzere, varsa bakiye yıllık izin ücreti alacağı, fazla mesai ücreti alacağı, ücret alacağı gibi sair işçilik alacaklarını da talep etme hakkına sahiptir.

İşçilik alacaklarının dava yolu ile talep edilebilmesi için arabuluculuk sürecinin işletilmesi zorunludur. Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamaması halinde işçi, işyerinin merkezinin bulunduğu yer veya en son çalışma yaptığı yer İş Mahkemeleri nezdinde işçilik alacakları talebiyle dava açabilecektir.

İşçiye Elden Ödeme Yapılması ve Sigorta Primlerinin Eksik Ödenmesi yazısı ilk önce Birikken Hukuk Bürosu - Av. Alperen Birikken üzerinde ortaya çıktı.