Uyarma Cezası Nedir?

Uyarma cezası, TSK Disiplin Kanunu’nda tanımlanan en hafif disiplin cezasıdır. Bu ceza personele, görevinin icrasında veya davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir. Uyarma cezası, çoğunlukla hafif ihlaller için verilen bir cezadır ve personelin hatalarını tekrar etmemesi için bir uyarı niteliği taşır. Bu ceza TSK Disiplin Kanunu’nun 10’uncu maddesindeki disiplin amirinin ikaz yetkisinden farklıdır. İkaz yetkisi bir idari tedbir iken uyarma cezası bir disiplin cezasıdır.

Uyarma Cezasını Gerektiren Fiil ve Haller

TSK Disiplin Kanunu’nun 15 inci maddesinde gösterilen uyarma cezasını gerektiren disiplinsizlikler şunlardır;

• Emri Mütalaa Etmek:  Usulüne uygun olarak kendisine verilmiş olan bir emir üzerine; emrin uygun olmadığı, yanlış verildiği, yapılamayacağı ve benzeri şekillerde amirini alenen eleştirmek veya amire karşı itirazda bulunmaktır. Örneğin, Bir astın, amiri tarafından verilen görevin gereksiz veya yanlış olduğunu düşünerek amirine “Bu görevi yapmanın mantığı yok” demesi ve emri açıkça eleştirmesi.

• Görevde Kayıtsızlık: Görevdeyken, yetkili makamlar tarafından izin verilen durumlar haricinde görevle veya askeri hizmetle ilgisi olmayan işlerle uğraşmaktır. Örneğin, Nöbetçi bir askerin, nöbet sırasında cep telefonuyla sosyal medyada vakit geçirmesi.

• Hizmet Dışındayken Amir veya Üste Saygısızlık: Hizmet dışında, bilinen ve tanınan amir veya üstlere karşı saygısızlık teşkil edebilecek fiillerde bulunmaktır. Örneğin, Bir askerin, görev dışında bir kafede karşılaştığı üstüne sert bir şekilde “Seninle işim yok” demesi

• Mesai Çizelgesine Uymamak: Özürsüz veya izinsiz olarak, mesaiye geç gelmek veya erken ayrılmak veya günlük mesai çizelgesine riayet etmemektir. Örneğin, Bir askerin, izin almadan sabah mesaiye geç gelmesi veya öğleden sonra işyerinden erken ayrılması.
• Kılık ve Kıyafeti Bozuk Olmak: Kılık ve kıyafet ile ilgili olarak nizamlarda ve önceden belirlenmiş kurallara riayet etmemektir. Örneğin, Bir askerin, üniformasının düzenli olmaması veya üniforma dışı kıyafetler giymesi.
• Usulsüz Müracaat veya Şikayette Bulunmak: Türkiye Büyük Millet Meclisine yapılan müracaatlar hariç olmak üzere, kanun ve nizamlarla belirlenmiş usul ve kurallara riayet etmeden yazılı, sözlü veya elektronik olarak müracaat veya şikayette bulunmaktır. Örneğin, Bir askerin, hiyerarşi dışı olarak doğrudan üst komutanlığa e-posta yoluyla şikayette bulunması.
• İsraf Etmek: Yetkili makamlarca belirlenmiş tasarruf tedbirlerine riayet etmemek veya kullanımına sunulan kamu kaynağının harcanmasında gösterilmesi gereken makul seviyedeki özeni göstermemektir. Örneğin, Bir askerin, kendisine tahsis edilen malzemeleri ihtiyaç dışı veya aşırı kullanarak israf etmesi.
• Saygısız Davranmak: Aynı rütbe veya kıdemde bulunulan ya da amir veya maiyet ilişkisi içinde olunmayan kişilere söz ve hareketlerle sataşmak veya kötü muamelede bulunmaktır. Örneğin, Aynı rütbedeki bir askerin, mesai arkadaşıyla yüksek sesle tartışması ve ona hakaret etmesi.

• Başkalarını Kötülemek: Amirleri, üstleri veya çalışma arkadaşları hakkında ve onların bulunmadığı ortamlarda, onların işlem, eylem ve kişilikleri hakkında kötüleyici veya konuştuğu kişilerde kötü intiba yaratacak tarzda olumsuz sözler söylemektir. Örneğin, Bir askerin, üstleri hakkında “Bu komutan hiç işten anlamıyor” şeklinde başkalarına şikayet etmesi.

• Askeri Nezaket Kurallarına Uymamak:  Nizamlarla belirlenmiş olan askeri görgü, protokol ve davranış kurallarına aykırı bir biçimde tavır ve davranışlarda bulunmaktır. Örneğin, Bir askerin, resmi bir törende protokol kurallarını ihlal etmesi veya selamlama kurallarını dikkate almaması.

• Hizmet Haricinde Yalan Söylemek: Amir veya üstü tarafından denetim ve gözetim sorumluluğu kapsamında sorulan sorulara kasten doğru yanıt vermemektir. Örneğin, Bir askerin, amirine sivil bir etkinliğe katıldığı halde “Evdeydim” diye yalan söylemesi.
• Selamlama Yapmamak: Selamlama ile ilgili olarak nizamlarla belirlenmiş kurallara riayet etmemektir. Örneğin, Bir askerin, karşılaştığı amirine selam vermemesi.
• Zamana Riayet Etmemek: Belirli zamanda yapılması gereken faaliyetlerde özürsüz olarak geç kalmaktır. Örneğin, Bir askerin, toplantıya geç kalması ve özür beyan etmemesi.
• Mesai Dışında Aşırı Alkol Kullanımı: Mesai dışında sivil veya üniformalı olarak aşırı alkol alarak kişisel veya kurumsal imaj kaybı oluşturacak olumsuz davranışlarda bulunmaktır. Örneğin, Bir askerin, sivil hayatta aşırı alkol alarak kavga çıkarması ve bu durumun basına yansıması.
• Görev Dönüşü Tekmil Vermemek: Verilmiş bir emrin icrası veya sonuçları hakkında emri verene bilgi vererek müteakip emirlerini almamaktır. Örneğin, Bir askerin, tamamladığı görevi hakkında amirine bilgi vermemesi ve durumu bildirmemesi.
• Kişisel Çevre ve Temizliğine Dikkat Etmemek: Askeri hizmet esnasında belirlenmiş olan kişisel veya çevre temizliği ile ilgili kurallara riayet etmemektir. Örneğin, Bir askerin, odasının veya dolabının dağınık ve kirli olması.

Kendini Geliştirmede Yetersiz Kalmak: Görevini etkin olarak yapabilmesini sağlayacak bilgi ve görgünün kazanılmasında göstermesi gereken gayreti göstermemektir. Örneğin, Bir askerin, mesleki gelişimini sağlayacak eğitimlere katılmaması veya okuma yazma gibi temel becerilerde zayıf kalması.

Uyarma Cezasının Sonuçları

Uyarma cezası, TSK personeli için hafif bir yaptırım olmasına rağmen olumsuz sonuçları personel için meslek yaşantısında sorunlar doğurabilecektir. Nitekim, Disiplin Kanunu’nun 30’uncu maddesinde disiplin cezaları ve diğer idari yaptırımlara ilişkin bilgi ve belgelerin, personelin şahsi dosyasına işlenerek kayıt altına alınacağı öngörülmüştür. Keza, subay, astsubay, uzman erbaşlar ile sözleşmeli erbaş ve erlere verilen disiplin cezalarına ilişkin evrakın birer suretinin, personelin mensubu olduğu kuvvet komutanlıklarına gönderileceği hükmolunmuştur.  Yine, uyarma cezasının olumsuz sonuçlarından biri de personel hakkında yapılacak sicil, terfi, atama, ayırma, ilişik kesme, sözleşme feshi, özellikli görevlere seçim ve benzeri işlemlerde göz önünde bulundurulacağı ifade edilmiştir.

Uyarma Cezasında Zamanaşımı

Disiplinsizliğin disiplin amirleri tarafından öğrenilmesinden itibaren bir ay ve her halde disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez. Fiil, inceleme ve araştırma yapmayı gerektirmiş ise, bir ay içerisinde inceleme ve araştırmaya başlanmış olmak ve altı ayı geçmemek kaydıyla, inceleme ve araştırma için geçen süre bir aylık süreye dahil edilmez.

Uyarma Disiplin Cezasına İtiraz Usulü

Disiplin amirlerince verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğ edilmesinden itibaren iki iş günü içerisinde bir üst disiplin amirine itiraz edilebilir. Bu süre içerisinde itiraz edilmezse uyarma disiplin cezası kesinleşir. Bir üst disiplin amirine yapılan itiraz üç iş günü içerisinde karara bağlanması gerekmektedir.

Disiplin Cezasına Karşı İptal Davası Açılması

TSK Disiplin Kanunu’nun 43/1 maddesi gereğince uyarma, kınama, hizmete kısmi süreli devam disiplin cezaları yargı denetimine kapatılmış olsa da bu durum Anayasa Mahkemesi’nin 2022/10 E 2022/72 sayılı kararı ile Anayasaya aykırı olduğu tespit edilmiştir. 28 Haziran 2024 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan değişiklikle tekrar bu disiplin cezasına karşı yargı yolu kapatılmıştır.  Ancak, bireysel hak ihlallerine karşı yargı yolunun tamamen kapalı tutulmaması gerektiği unutulmamalıdır. Bu nedenle, uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezalarının hukuka uygunluğu denetlenebilirlik kapsamında ele alınmalı; gerekirse bu cezalara karşı yapılan işlemlerin hukuka aykırılığı hallerinde adil bir yargılama yapılması temin edilmelidir.

Türk Silahlı Kuvvetlerinde Uyarma Disiplin Cezası yazısı ilk önce Birikken Hukuk Bürosu - Av. Alperen Birikken üzerinde ortaya çıktı.

Hizmete Kısmi Süreli Devam Disiplin Cezası Nedir?

Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nda (6413 sayılı Kanun) geçen “hizmete kısmi süreli devam” disiplin cezası, belirli bir süre boyunca personelin normal görev süresine ek olarak çalışmasını gerektiren bir ceza türüdür. Bu ceza, personelin disiplin kurallarına aykırı hareketleri sonucu verilen ve mevcut görevine ek olarak belirli bir süre zarfında mesaiye devam etmesini zorunlu kılan bir yaptırımdır.

Hizmete Kısmi Süreli Devam Disiplin Cezasını Gerektiren Fiil ve Haller

a) Üste Saygısızlık

Hizmette veya hizmete ilişkin hâllerde üste gösterilmesi gereken saygıyı kasıtlı olarak göstermemek veya yetkili olduğu durumlarda üstün yapmış olduğu ikaz, tenkit veya muahezeyi saygı ile kabul edip dinlememektir. Örneğin,

1. Bir askerin, komutanın verdiği bir emri yüksek sesle eleştirip uygunsuz bir dille karşı çıkması.

2. Üstü tarafından yapılan bir uyarıyı alaycı bir şekilde gülerek karşılamak.

3. Üstün verdiği talimatları dinlememek için yüzünü başka yöne çevirmek veya dikkatini başka bir şeyle meşgul etmek.

b) Görev yerini izinsiz terk etmek

Kıtasından veya görev yerinden yirmi dört saati geçmeyecek şekilde kaçmak veya kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın mesaiye bir tam mesai günü gelmemektir. Örneğin,

1.Mesai bitmeden, izinsiz bir şekilde görev yerini terk edip, kişisel işlerini halletmek için çarşıya gitmek. 

2.Hafta sonu izni olmaksızın, bir askerin kışladan ayrılarak ailesinin yanına gitmesi ve 24 saat içinde geri dönmesi.

3.Kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın, bir askerin tüm mesai günü boyunca görev yerine gelmemesi.

c) Temaruz

Bazı isteklerini yerine getirmek, kişisel bir menfaat sağlamak, görev veya sorumluluktan kaçmak gibi amaçlarla hastalığını abartmak veya olmadığı hâlde bir rahatsızlığı varmış gibi göstererek sağlık kuruluşlarına sevkini sağlamak suretiyle günlük mesainin bir kısmına katılmamaktır. Örneğin,

1.Bir askerin, sadece spor yapmamak amacıyla bel ağrısı gibi sahte bir rahatsızlık bildirerek revire sevk edilmesi.

2.Gece nöbetine katılmamak için, bir askerin baş ağrısı şikayetiyle acil servise gitmesi, fakat muayene sonucunda herhangi bir rahatsızlığının bulunmaması.

3.Kişisel bir izin talebinin reddedilmesinden sonra, askerin sahte mide bulantısı belirtileri göstererek yatak istirahati alması.

ç) Uygunsuz davranışlarda bulunmak

Türk Silahlı Kuvvetlerine ve temsil ettiği makam, rütbe veya statünün onur ve vakarına uygun olmayan fiillerde bulunmaktır. Örneğin,

1. Bir askerin, sosyal medyada rütbesine ve TSK’nın onuruna uygun olmayan şekilde kendini aşağılayıcı veya alaycı paylaşımlarda bulunması.

2.Resmi bir törende, üniformasının uygun şekilde giyilmemesi ve bu durumun üstler tarafından fark edilmesi.

3. Askerin, mesai sırasında uygunsuz ve saygısız bir dil kullanarak diğer personele hitap etmesi.

d) Ketum davranmamak:

Görevi ile ilgili gizli olmayan ancak açıklanmaması gereken bir bilgiyi yetkisiz kişilerin öğrenebileceği bir şekilde açıklamaktır. Örneğin,

1. Bir askerin, kendi birliğinde yapılan personel performans değerlendirme sonuçlarını, bu sonuçlarla ilgisi olmayan başka bir personele ya da bir sivil kişiye anlatması.

2.  Bir askerin, birliğin özel bir göreve hazırlık için mesai saatlerinde yaptığı değişiklikleri, bu bilgilere ihtiyacı olmayan bir tanıdığa söylemesi.

3.  Bir askerin, askeri lojmanlarda meydana gelen ve resmi bir bildirim yapılmamış olan bir kaza veya tartışma olayını, sivil arkadaşlarına anlatması.

Türk Silahlı Kuvvetleri için Hizmete Kısmi Süreli Devam Cezasının Olumsuz Etkileri

Hizmete Kısmi Süreli Devam disiplin cezası TSK bünyesinde bir askerin kariyeri üzerinde önemli sonuçlar doğurabilir. TSK Disiplin Kanunu’nun 30. maddesine göre, kınama dahil olmak üzere tüm disiplin cezaları, ilgili personelin şahsi dosyasına kaydedilir. Bu kayıtlar, terfi, atama ve diğer idari kararlar sırasında göz önünde bulundurulur. Şahsi dosyada yer alan bir hizmete kısmi süreli disiplin cezası, personelin disiplin anlayışı ve askeri standartlara uyumu açısından olumsuz bir izlenim bırakır ve bu durum, terfi süreçlerinde engelleyici bir faktör olabilir.

Ayrıca, tekrarlanan disiplinsizlikler nedeniyle birden fazla Hizmete Kısmi Süreli Devam Disiplin cezası alınması, daha ciddi sonuçların ortaya çıkmasına neden olabilir. 14. maddeye göre, bir asker, aynı suçtan iki yıl içinde tekrar hizmete kısmi süreli devam cezası alırsa veya bir yıl içinde benzer derecede iki farklı ceza alırsa, bir derece daha ağır ceza uygulanabilir. Bu düzenleme, TSK’nın tekrar eden disiplin ihlallerini caydırmak ve disiplini korumak konusundaki ciddiyetini göstermektedir.

Hizmete Kısmi Süreli Devam Cezası, uyarma, kınama gibi disiplin cezalarının birikmesi, daha ciddi sonuçlara yol açabilir. 30. madde, disiplin cezalarının personelin TSK’dan ilişiğinin kesilmesi kararlarında dikkate alınacağını belirtir. Özellikle, bir asker belirli bir süre içinde belirli bir sayıda disiplin cezası puanı toplar veya farklı amirlerden birden fazla ceza alırsa, bu kişi hakkında TSK’dan ayırma cezası uygulanabilir.

Örneğin, bir asker, bir yıl içinde 18 disiplin cezası puanı toplar veya farklı amirlerden 12 kez ceza alırsa, disiplinsizliği alışkanlık haline getirmiş sayılır. Hizmete Kısmi Süreli Disiplin Cezası neticesinde personel 3 ceza puanı alır. Bu durumda, sözleşmeli subay ve astsubaylar hariç, subay ve astsubaylar hakkında ayırma cezası verilebilir. Yüksek Disiplin Kurulu, bu tür durumlarda cezaların usulüne uygun verilmediği veya ceza tayininde objektiflikten uzaklaşıldığı kanaatine varırsa, verilen cezaları tamamen veya kısmen kaldırabilir ya da personelin görev yerinin değiştirilmesine ve durumunun bir yıllık deneme süresi sonunda yeniden incelenmesine karar verebilir.

Hizmete Kısmi Süreli Devam Cezası Kimler Tarafından Verilir?

Kınama disiplin cezası disiplin amirleri tarafından verilebilir. Bu ceza subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve sözleşmeli er hakkında verilebilir. Uzman erbaş, sözleşmeli erbaş, astsubay, astçavuş, astsubay çavuş, astsubay kıdemli çavuş, rütbesindeki astsubayların ve asteğmen ve teğmen rütbesindeki subaylar ile uzman erbaş, sözleşmeli erbaşlar bu cezayı veremez.

Hizmete Kısmi Süreli Devam Disiplin Cezasına İtiraz Usulü

Disiplin amirlerince verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğ edilmesinden itibaren iki iş günü içerisinde bir üst disiplin amirine itiraz edilebilir. Bu süre içerisinde itiraz edilmezse uyarma disiplin cezası kesinleşir. Bir üst disiplin amirine yapılan itiraz üç iş günü içerisinde karara bağlanması gerekmektedir.

Hizmete Kısmi Süreli Devam Cezasının Uygula Usulü

 Bu ceza, disiplin cezası almış bir personelin, mesai saatleri dışında da belirli sürelerle görevine devam etmesini öngörmektedir.

1. Cezanın Süresi ve Saatleri

Hizmete kısmi süreli devam cezası, personelin mesai sonrasında günde üç saat süreyle, ancak her hâlde saat 24.00’ü geçmeyecek şekilde, hizmete devam etmesini zorunlu kılar. Bu süre, personelin günlük iş yüküne ek olarak gelmektedir ve cezalı personelin mesai sonrasında belirlenen saatlerde görevine devam etmesini gerektirir.

2. Cezanın Uygulanacağı Günler

Bu ceza, yalnızca hafta içi iş günlerinde uygulanır. Tatil günleri, personelin cezasının uygulanmadığı günler olarak kabul edilir. Bu durum, cezanın yalnızca mesai günlerinde geçerli olduğunu ve personelin tatil günlerinde normal dinlenme haklarından faydalanabileceğini göstermektedir.

3. Cezanın Uygulanma Şekli

Hizmete kısmi süreli devam cezası, cezayı alan personelin kadro görevinde veya kadro görevi dışında, statüsüne uygun askeri hizmetlerde bulunmasını gerektirir. Bu, personelin cezalı olduğu sürede görevine uygun bir işte çalıştırılacağını ifade eder. Cezanın uygulanacağı görevler, personelin askeri statüsü ve yetenekleri doğrultusunda belirlenir. Bu noktada, cezayı veren disiplin amiri, personelin görevini ve çalışma koşullarını dikkate alarak bir değerlendirme yapar ve cezayı bu doğrultuda uygular.

4. Cezanın Tebliği

Hizmete kısmi süreli devam cezasının nasıl uygulanacağı, cezayı veren disiplin amiri tarafından belirlenir ve ilgili personele yazılı olarak tebliğ edilir. Bu tebligat, cezanın uygulanma süresi, saatleri ve görev tanımı gibi detayları içerir. Personelin ceza süresince hangi görevlerde bulunacağı, hangi saatler arasında hizmet vereceği ve cezanın ne zaman sona ereceği gibi bilgiler, disiplin amiri tarafından açık bir şekilde personele bildirilir.

5. Cezanın Hizmette Sayılma Durumu

Hizmete kısmi süreli devam cezası, personelin hizmette sayılmasını gerektirir. Bu, cezanın uygulandığı sürede personelin normal görevini yerine getiriyormuş gibi kabul edileceği anlamına gelir. Bu durum, personelin maaş ve diğer özlük haklarında bir kayıp yaşanmaması açısından önemlidir. Personel, ceza süresince normal görevinde olduğu gibi maaş almaya devam eder ve diğer haklarından da faydalanır.

Bir örnekle açıklamak gerekirse; Astsubay Ahmet, TSK Disiplin Kanunu’nun 17. Maddesinde sayılan disiplinsizliklere giren bir davranış sergilemiştir. Bu davranış, disiplin amiri tarafından ciddiyetle ele alınmış ve Ahmet’e “hizmete kısmi süreli devam cezası” verilmesine karar verilmiştir.

Disiplin amiri, Ahmet’in cezasının uygulanma şeklini belirlemiş ve bu detayları kendisine yazılı olarak tebliğ etmiştir. Tebliğde, Ahmet’in mesai bitiminden sonra her gün saat 18.00 ile 21.00 arasında karargâhta nöbetçi subay yardımcısı olarak görev yapacağı belirtilmiştir. Bu görev, Ahmet’in statüsüne uygun bir iş olduğu için cezayı yerine getirirken de askeri sorumluluklarını yerine getirmiş olacaktır.

Ahmet, bu ceza süresi boyunca belirtilen saatlerde karargâha gelerek görevini yerine getirmiştir. Her gün, mesai bittikten sonra nöbetçi subaya yardım etmiş, görev süresince askeri düzeni ve disiplini sağlamaya yönelik çalışmalar yapmıştır. Bu süre zarfında Ahmet, hizmette sayılmaya devam etmiş ve maaşında ya da diğer özlük haklarında herhangi bir kayıp yaşamamıştır.

Aksi bir durumla izah etmek gerekirse, Astsubay Ahmet, amirinin kendisini yanlış anladığını disiplinlik yapmadığını düşünüyorsa cezanın kendisine tebliğ edilmesinden itibaren 2 iş günü içerisinde bir üst disiplin amirine sunulmak üzere karar itiraz etmelidir. Karar bir üst disiplin amirince de yerinde görülürse Astsubay Ahmet, üst disiplin amirine yaptığı itiraz başvurusunun reddinin kendisine tebliğinden itibaren 60 gün içerisinde idare mahkemesinde iptal dava açıp kararı iptali ettirebilir.

Hizmete Kısmi Süreli Devam Cezası Gerektiren Hallerde, Bir Derece Daha Ağır Ceza veya Bir Alt Ceza Verilmesi ve Disiplin Amirinin Takdir Yetkisi

Disiplin Kanunun 14. maddesinin 1. fıkrası, belirli koşullar altında disiplinsizliklere verilen cezanın bir derece ağırlaştırılabileceğini öngörmektedir. Buna göre, bir personel, disiplinsizlik fiilini işlediği tarihten geriye doğru iki yıl içinde aynı disiplinsizlikten dolayı disiplin cezası almışsa veya bir yıl içinde aynı derecede cezayı gerektiren farklı disiplinsizlikler nedeniyle iki defa ceza almışsa, hizmete kısmi süreli devam cezası yerine bir derece daha ağır bir ceza  (aylıktan kesme ) cezası verilebilir. Bu ağırlaştırma, disiplinsizliğin tekrarlanmasını önlemeyi ve disiplinin caydırıcılığını artırmayı amaçlar.

Örneğin, bir astsubay, 2022 yılının Ocak ayında, görev yerini izinsiz terk etmek suretiyle “hizmete kısmi süreli devam” cezası almıştır. Aynı personel, 2023 yılının Nisan ayında yine görev yerini izinsiz terk etmiş ve aynı cezayı yeniden almıştır. Ardından, 2024 yılının Şubat ayında, bu kez “üste saygısızlık” fiilini işlemiş ve yine “hizmete kısmi süreli devam” cezası verilmesi gereken bir disiplinsizlikle karşı karşıya kalmıştır.

Ağırlaştırılmış Ceza Uygulaması: Bu personel, son iki yıl içinde aynı disiplinsizlik fiilinden dolayı iki kez ceza aldığı için, 2024 yılındaki disiplinsizlik fiilinde, “hizmete kısmi süreli devam” cezası yerine bir derece daha ağır olan “aylıktan kesme” cezası uygulanır.

Disiplin Amirinin Hizmete Kısmi Süreli Devam Cezası Vermeme Yetkisi

Disiplin Kanunun 14.maddesinin 2. ve 3. fıkraları, disiplin amirlerine, personelin olumlu hizmet geçmişi, sicili, disiplin durumu ve eylemin niteliği gibi faktörleri göz önünde bulundurarak, bir derece daha hafif ceza uygulama yetkisi tanımaktadır. Bu, disiplin amirlerine, disiplinsizlik fiilini objektif bir şekilde değerlendirip, cezayı buna göre hafifletme imkanı sunar.

Disiplin amirleri, örneğin, hizmete kısmi süreli devam cezası gerektiren bir durumda, personelin geçmişteki disiplinli davranışları ve sicilinde yer alan olumlu notları göz önünde bulundurarak, bu cezayı kınama cezasına çevirebilir. Aynı şekilde, disiplin amirleri, uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezalarını gerektiren disiplinsizliklerde, cezayı tamamen uygulamama takdirine de sahiptir. Bu, özellikle ilk defa disiplinsizlik yapan veya küçük ihlallerde bulunan personel için önemli bir esneklik sağlar.

Hizmete Kısmı Süreli Devam Disiplin Cezasında Zamanaşımı

Disiplinsizliğin disiplin amirleri tarafından öğrenilmesinden itibaren bir ay ve her halde disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez. Fiil, inceleme ve araştırma yapmayı gerektirmiş ise, bir ay içerisinde inceleme ve araştırmaya başlanmış olmak ve altı ayı geçmemek kaydıyla, inceleme ve araştırma için geçen süre bir aylık süreye dahil edilmez.

Disiplin Cezasına Karşı İptal Davası Açılması

TSK Disiplin Kanunu’nun 43/1 maddesi gereğince uyarma, kınama, hizmete kısmi süreli devam disiplin cezaları yargı denetimine kapatılmış olsa da bu durum Anayasa Mahkemesi’nin 2022/10 E 2022/72 sayılı kararı ile Anayasaya aykırı olduğu tespit edilmiştir. Karar sonucunda bu disiplin cezalarının personelin görevden ihracına yola açabileceği ve bu nedenle yargı denetimine tabi olması gerektiğine karar verilerek ilgili madde iptali edilmiştir.28 Haziran 2024 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 53. maddedeki değişiklikle tekrar bu disiplin cezasına karşı yargı yolu kapatılmıştır.  Ancak, bireysel hak ihlallerine karşı yargı yolunun tamamen kapalı tutulmaması gerektiği unutulmamalıdır. Bu nedenle, uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezalarının hukuka uygunluğu denetlenebilirlik kapsamında ele alınmalı; gerekirse bu cezalara karşı yapılan işlemlerin hukuka aykırılığı hallerinde adil bir yargılama yapılması temin edilmelidir.

Sonuç

Türk Silahlı Kuvvetleri’nde hizmete kısmi süreli devam disiplin cezası, askeri disiplinin sağlanması ve personelin görevine olan bağlılığını artırmak amacıyla uygulanan önemli bir yaptırımdır. Bu ceza, hem disiplinin korunmasına katkı sağlar hem de personelin hatalarını tekrarlamaması için caydırıcı bir etki yaratır. Disiplin cezalarının uygulanması sırasında, personelin geçmiş disiplinsizlik durumu ve hizmet sicili dikkate alınarak ceza verilebilir. Ayrıca, cezaların bir derece ağırlaştırılması veya hafifletilmesi, disiplin amirlerinin takdir yetkisi dahilindedir. Sonuç olarak, disiplinin sağlanması, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin etkinliğini ve düzenini koruma açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu nedenle, disiplin cezalarının adil ve dengeli bir şekilde uygulanması, hem bireysel hem de kurumsal düzeyde Türk Silahlı Kuvvetleri’nin başarısıını destekleyecektir.

Hizmete Kısmi Süreli Devam Disiplin Cezası yazısı ilk önce Birikken Hukuk Bürosu - Av. Alperen Birikken üzerinde ortaya çıktı.

Silahlı Kuvvetlerden Ayırma Cezası Nedir?

Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası, personelin Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) ile ilişkisini tamamen sona erdiren en ağır disiplin cezasıdır. Bu ceza, bir personelin görev ve hizmetlerinden tamamen çıkarılmasını ifade eder ve yalnızca belirli şartlar altında uygulanır.

Silahlı Kuvvetlerden Ayırma Cezası Neden Verilir?

Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası, TSK personelinin disiplinli ve ahlaklı bir yapıda olmasını sağlamak amacıyla uygulanır. Bu ceza, personelin mesleki sorumluluklarını ciddi şekilde ihlal etmesi durumunda uygulanır. Türk Silahlı Kuvvetlerinden ayrılma cezası almış bir kişi, seferberlik ve savaş hâlleri haricinde bir daha TSK’da görev yapamaz.

Ayırma Cezasında Cezayı Verme Yetkisi Kimdedir?

Bu ceza, yüksek disiplin kurulları tarafından verilir. Her kuvvet komutanlığında, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında teşkil edilen yüksek disiplin kurulları, bu cezayı vermekle yetkilidir. General ve amiraller için bu ceza, Genelkurmay Başkanlığında oluşturulan yüksek disiplin kurulu tarafından verilir. Kararlar, ilgili kuvvet komutanının, Jandarma Genel Komutanının veya Sahil Güvenlik Komutanının onayı ile yürürlüğe girer.

Ayırma Cezasının Veriliş Süreci

Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası, disiplin amirlerinden en az ikisinin teklifiyle yüksek disiplin kurulları tarafından verilebilir. Ancak, yüksek disiplin kurulları eldeki bilgi ve belgeler ışığında re’sen de bu cezayı verebilir. Ayrıca, Genelkurmay Başkanı tarafından başlatılan disiplin soruşturmaları sonucunda da ceza verilebilir. Kararlar, yüksek disiplin kurullarında oy çokluğuyla alınır ve cezaya karar verilmesi için personelin yazılı savunması alınır. Zorunlu haller dışında, savunma alınmadan ceza verilmez.

Ayırma Cezasında Disiplinsizlik Halleri

Türk Silahlı Kuvvetlerinden ayırma cezasını gerektiren bazı önemli disiplinsizlik hallerini inceleyelim. Bu durumlar, TSK’nın düzen ve disiplin anlayışına ciddi zarar veren eylemleri kapsamaktadır. Madde 20’de sayılan disiplinsizlikler şunlardır;

1. Aşırı Borçlanmak ve Borçlarını Ödeyememek

Nafaka, trafik kazası, doğal afet, personelin öngöremeyeceği şekilde ülke genelinde yaşanan olağanüstü ekonomik dalgalanmalar, ani devalüasyonlar, sağlık ve tedavi giderleri ile kefillik ve benzeri zorunluluk hâlleri hariç olmak üzere, aşırı derecede borçlanmaya düşkün olmak ve bu borçlarını ödememeyi alışkanlık hâline getirmektir.

– Bir askerin sürekli kredi kartı borcunu ödememesi ve bu durumun icra takibine yol açması.

– Bankalardan aldığı kredilerin ödenmemesi nedeniyle mahkemeye çıkarılması.

– Aşırı borçlanma nedeniyle disiplin cezalarına maruz kalan bir personelin sürekli olarak maddi sorunlar yaşaması.

2. Ahlaki Zayıflık

Görevine, sosyal ve aile yaşantısına zarar verecek derecede menfaatine, içkiye, kumara düşkün olmak veya Türk Silahlı Kuvvetlerinin itibarını sarsacak şekilde yüz kızartıcı, utanç verici veya toplumun genel ahlak yapısına aykırı fiillerde bulunmaktır.

– Görevli olduğu sırada alkol alıp disiplini bozmak.

– Kumar borçları nedeniyle sürekli maddi sorunlar yaşayıp görevine yeterince odaklanamamak.

– Cezai bir suç işleyerek TSK’nın itibarını zedelemek, örneğin hırsızlık yapmak.

3. Hizmete Engel Davranışlarda Bulunmak

Devletin ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin itibarına zarar verecek nitelikte tutum ve davranışlarda veya ağır suç veya disiplinsizlik teşkil eden fiillerde bulunmaktır.

– Bir subayın sosyal medya hesaplarında TSK’yı küçük düşürecek siyasi görüşler paylaşması.

– Kamuoyunda yankı uyandıran bir suça karışarak TSK’nın itibarını zedelemek.

– TSK disiplinini ve iç düzenini bozacak şekilde davranışlar sergileyip, görev sırasında disiplinsiz davranmak.

4.Gizli Bilgileri Açıklamak

Yetkisi olmadığı hâlde, devletin güvenliği ile iç ve dış siyasi yararlarına ilişkin elde ettiği gizli bilgileri yetkisiz kişi ve kuruluşlara vermek, ulaştırmak veya açıklamaktır.

– TSK’nın askerî harekât planlarını yetkisiz kişilere ifşa etmek.

– Devlet sırlarını yabancı ülkelere sızdırmak.

– Devletin güvenliğine dair gizli belgeleri basına sızdırmak.

5. İdeolojik veya Siyasi Amaçlı Faaliyetlere Karışmak

Siyasi partilere girmek, ideolojik veya siyasi faaliyetlere karışmak, ideolojik veya siyasi amaçlarla disiplini bozucu tavır ve davranışlarda bulunmaktır.

– Bir askerin bir siyasi partiye üye olması ve aktif olarak parti faaliyetlerinde bulunması.

– Sosyal medya üzerinden ideolojik propaganda yaparak TSK içinde bölünmelere neden olmak.

– İdeolojik amaçlarla askeri birliği kışkırtıcı faaliyetlerde bulunmak.

6. Uzun Süreli Firar Etmek

Geçerli bir mazereti olmaksızın kesintisiz olarak bir yıldan fazla süre ile izin süresini geçirmek veya firar hâlinde bulunmaktır.

– Bir askerin bir yıldan fazla süre izinsiz firarda olması.

– Birliğine dönmeden uzun süre yurtdışında kalmak.

–  Sürekli olarak izinsiz şekilde görev yerinden uzaklaşmak.

7.Disiplinsizliği Alışkanlık Hâline Getirmek

Disiplini bozucu tavır ve davranışlarda bulunmayı alışkanlık hâline getirmek veya aldığı disiplin cezalarına rağmen ıslah olmamaktır.

– Aldığı birçok disiplin cezasına rağmen görevinde düzensiz davranışlar sergilemeye devam etmek.

– Amirlerinin uyarılarına rağmen disiplinsiz davranışlar sergilemek.

– Sürekli olarak amirlerine karşı gelmek veya emirleri yerine getirmemek.

8. İffetsiz Bir Kimse ile Evlenmek veya Böyle Bir Kimse ile Yaşamak

İffetsizliği anlaşılmış olan bir kimse ile bilerek evlenen veya evlilik bağını devam ettirmekte veya böyle bir kimseyi yanında bulundurmakta veya karı koca gibi herhangi bir kimse ile nikâhsız olarak devamlı surette yaşamakta ısrar etmektir.

– Genel ahlaka aykırı bir yaşam sürdüğü bilinen bir kişiyle evlenmek.

– İffetsiz bir kişiyle resmî nikah olmadan aynı evde yaşamak.

– Evliliğin sona erdirilmesi yönünde uyarı almasına rağmen iffetsizliği kesinleşmiş bir kişiyle evliliğini devam ettirmek.

9. Gayri Tabii Mukarenette Bulunmak

 Bir kimseyle gayri tabii mukarenette bulunmak yahut bu fiili kendisine rızasıyla yaptırmaktır.

– Gayri tabii cinsel ilişkiye zorlamak.

– Rızasıyla gayri tabii cinsel ilişkiye giren TSK personelinin bu durumunun açığa çıkması.

– Başka bir kişiyi zorlayarak gayri tabii ilişkilerde bulunmak.

Ayırma Cezasının Sonuçları

Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası, personelin TSK’dan tamamen çıkarılması anlamına gelir. Bu ceza alındığında, personelin sözleşmesi feshedilir ve bir daha TSK’da görev alamaz. Yedek subaylar için bu ceza, kalan askerlik süresinin er rütbesiyle tamamlanmasını gerektirir. Ayrıca, bu cezanın verilmesi hâlinde personelin itibar kaybı yaşaması muhtemeldir ve sivil hayata geçiş sürecinde ciddi zorluklarla karşılaşabilir.

Ayırma Cezasında Savunma Hakkı

Savunma hakkı, Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası sürecinde büyük önem taşır. Yüksek disiplin kurulları, personelin yazılı savunmasını almadan ceza veremez. Ancak firar, izinsiz uzun süreli izin kullanma gibi durumlarda bu hak geçerli olmayabilir. Ayrıca, disiplin amirlerinin teklifiyle başlatılan süreçlerde, personel sözlü olarak da savunma yapma hakkına sahiptir.

Ayırma Cezasında Zamanaşımı Süresi

Disiplin amirinin ayırma cezasını gerektiren hallerinden birinin öğrenmesinden itibaren 1 yıl içerisinde tahkikata başlayarak silahlı kuvvetlerden ayırma cezası verilmelidir. Her halde ayırma cezasını gerektirir eylemin geçekleştiği tarihten itibaren 5 yıldır.

Ayırma Cezasında Dava Süre Aşımı

Silahlı kuvvetlerden ayırma cezasına karşı yargı yoluna gidebilmek için, yüksek disiplin kurulu kararının ilgiliye tebliğinden itibaren 60 gün içerisine idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekmektedir.

Ayırma Cezasının Fiili Sonuçları

Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun 112’nci maddesinde

‘‘ Muvazzaf subay ve astsubaylar subay ve astsubay nasbedildikleri tarihten itibaren fiilen onbeş yıl hizmet etmedikçe istifa edemezler.’’

Denilmek suretiyle hakkında silahlı kuvvetlerden ayırma cezası verilen personel, yükümlülük süresiyle sınırlı olarak, MSB ve TSK nam ve hesabına verilen eğitim, sertifika, kurslar, seminerler neticesinde aldıkları diploma, sertifikaları kullanamayacaktır. Örneğin, nasıp tarihinden 8 sene sonra hakkında ayırma cezası verilen personelin kalan yükümlülük süresi 7 yıldır. Bu süre içerisinde aldığı içerisinde eğitimlerinden aldığı belgeleri kullanamayacaktır. Bu süre sözleşmeli personel açısından sözleşmesinin kalan süresi boyunca işleyecektir. Örneğin sözleşme süresinin bitmesine 1 sene kalan personel hakkında ayırma cezası verilirse, personel 1 sene boyunca eğitimlerde aldığı sertifikaları kullanarak iş yapayacaktır.

Türk Silahlı Kuvvetleri’nde Ayırma Disiplin Cezası yazısı ilk önce Birikken Hukuk Bürosu - Av. Alperen Birikken üzerinde ortaya çıktı.

Ceza Yargılaması ve Disiplin Cezası Arasındaki Ortak İlkeler

• Cezaların Kişiselliği İlkesi: Kişi ancak kendisinin işlediği fiiller hakkında sorumlu tutulabilir. Suç işlemedikçe ya da işlenmesine katkıda bulunmadıkça ceza sorumluluğunun olmamasını esas alan bir ilkedir.

• Kanunilik İlkesi: Bu ilkeye göre, bir eylemin suç sayılması ve cezalandırılması için önceden kanunla tanımlanmış olması gerekir. Kanunilik ilkesi, bireylerin hukuki güvenliğini sağlamak amacıyla, suç ve ceza belirlemede keyfiliği önler. Ceza hukukuna hakim olan bu ilke bazı durumlarda disiplin cezalarında uygulanmayabilir. Disiplin cezalarında idareye geniş bir takdir yetkisi verilmesi, disiplin hukukunda suç kalıplarının ceza hukukuna oranla genel ve daha esnek olması bu ilkenin uygulanabilirliğini azaltmaktadır.

• Aydı Fiilden Dolayı İki Defa Ceza Verilemeyeceği ilkesi: Aynı fiilden dolayı iki defa ceza verilemeyeceği ilkesi kuralı, yani çifte ya da mükerrer cezalandırma yasağı ceza hukukunda ve disiplin cezalarında uygulanır. Bu ilkede karıştırılmaması gereken husus, ceza yargılaması ve disiplin hukukunda kendi aralarında geçerli bir ilkedir. Örneğin kişi eyleminin ceza hukuku dünyasında suç teşkil etmesi nedeniyle yargılanıp cezalandırılmasının yanında aynı fiilin idari düzenini ihlaline yol açtığı hallerde hakkında disiplin cezasına da uygulanabilecektir.

• Orantılılık İlkesi:  Orantılılık ilkesi, verilen cezanın işlenen suça uygun olması gerektiğini ifade eder. Ceza hukuku ve disiplin cezalarında, ihlalin niteliği ve ağırlığına göre adil bir ceza verilmesi esastır. Bu ilke, cezaların caydırıcı olmasını sağlarken, aşırı veya haksız yaptırımların da önüne geçer. Örneğin, bir kimsenin kınama cezası gerektiren bir eylem nedeniyle hakkında kademe ilerlemesi cezası verilmesi orantılılık ilkesi ihlal edildiğini göstermektedir.

• Kusursuz Yaptırım Olamayacağı İlkesi: Kusursuz olan bir kimsenin cezalandırılamayacağı anlamına gelen bu ilke, disiplin hukukunda da geçerlidir. Bu ilkeye göre hakkında disiplin cezası tesis edilecek kimsenin kusurlu olup olmadığı araştırılmalıdır. Ayrıca, bu ilke gereğince disiplin cezası ile cezalandırılacak personelin kusur sorumluluğunu ortadan kaldıracak bir durumunun olup olmadığı ile fiilin işlenmesinde hukuka uygunluk sebeplerinin olup olmadığı araştırılmalıdır.

• Masumiyet Karinesi: Masumiyet karinesi, suç isnadı altında bulunan bireyin, suçluluğu kanıtlanana kadar masum sayılmasını ifade eder. Bu ilke, ceza hukuku ve disiplin cezaları süreçlerinde bireylerin haklarını koruma açısından son derece önemlidir. Masumiyet karinesi, adaletin sağlanması için temel bir güvence niteliğindedir.

• Savunma Hakkı: Bireylerin kendilerine yöneltilen suçlamalara karşı kendilerini savunma imkanı bulmalarını garanti eder. Hem ceza hukuku hem de disiplin cezaları süreçlerinde, bireylerin adil bir şekilde yargılanma hakkı vardır. Bu ilke, adil yargılama ilkesinin bir parçası olarak, hukukun evrensel bir prensibi kabul edilir.

Ceza Mahkemesi Kararlarının Disiplin Hukukuna Etkisi

TSK Disiplin Kanunu’nun 5. Maddesine göre; bir fiilden dolayı bir kimse hakkında ceza soruşturması ya da kovuşturması yapılması kişi hakkında idari tahkikat yapılmasına engel teşkil etmemektedir. Ayrıca, kişinin ceza yargılaması sonucunda hakkında verilen karar disiplin cezasının uygulanmasına da engel teşkil etmez. Bu durumda birbirinden bağımsız iki kovuşturmada iki farklı ceza tesis edilmesi mümkündür. Böyle durumlar aşağıda irdelenmiştir.

• Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Kararın Disiplin Hukukuna Etkisi: Savcılıkça yapılan soruşturma sonucunda personel hakkında KYOK kararı verilmesi personelinin disiplin cezasından muaf olmasını doğurmayacaktır. Tersi bir yorumda da personel hakkında savcılıkça soruşturma açılması personelin disiplin cezası ile cezalandırılacağı anlamına gelmemektedir.

• Beraat Kararının Disiplin Hukukuna Etkisi: Ceza kovuşturması sonucunda personel hakkında beraat kararı verilmesi personelin disiplin soruşturmasından kurtulmasını sağlamayacaktır. Örneğin, zimmet suçundan yargılanan personelin yargılama sonucunda beraat kararı alması kişinin fiilinin idari düzeni ihlal edecek bir nitelikte olması ya da idareye duyulan güveni sarsması sonucunu doğurursa personel hakkında disiplin cezası uygulanacaktır. Burada dikkat edilmesi gereken husus beraat kararının hangi gerekçeyle tesis edildiğidir. Mahkemece sanığın bu suçu işlemediği ya da fiilin hiç işlenmediği gerekçesiyle beraat kararı tesis edilmişse idarenin aksi doğrultuda personelin bu suçu işlediğine kanaat getirip hakkında disiplin cezası verilmemesi gerekmektedir.

• Mahkûmiyet Kararının Disiplin Hukukuna Etkisi: Ceza yargılaması neticesinde sanık hakkında mahkumiyet kararı verilmişse bu karar idari mercilerce de bağlayıcı olacaktır. İdare böyle bir durumda suça konu eylemin o kişi tarafından işlenmediğine karar veremez.

• Cezanın Ertelenmesi Kararının Disiplin Hukukuna Etkisi: Mahkemece ertelenen ceza disiplin cezası verilmesine engel değildir. Personel, hakkında verilen erteleme cezasını dayanak gösterip disiplin cezasının da ertelenmesini isteyemez. Disiplin hukukunda erteleme müessesi de bulunmamaktadır. Ancak, personel hakkında verilen erteleme cezası dikkatsizlik sonucu oluşan bir fiile yönelikse personele disiplin cezası verilmemesi gerekmektedir.

• Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararının Disiplin Hukukuna Etkisi: Bir hüküm olmamakla birlikte hükümsüzlük hali de olmayan HAGB kurulan hükmün sanık hakkında bir sonuç doğurmaması olarak tanımlanabilir. HAGB kararı, yapılan yargılama sonucunda mahkeme tarafından mahkumiyet kararı verilmiş olmakla birlikte, sanığın kanunda sayılı belirli şartları sağlaması durumda hükmün askıya alınmasıdır. HAGB kararı disiplin cezası verilmesine engel olmamakla birlikte TSK Personel Kanunu’nun 50. Maddesinde HAGB kararı neticesinde personel hakkında ilişik kesme cezasını dahi öngörmüştür.

Şikayete Bağlı Suçlarda Şikayetten Vazgeçilmesinin Disiplin Cezasına Etkisi

Soruşturulması şikayete bağlı suçlarda şikayetten vazgeçilmesi durumunda şikayete konu eylem disiplin cezası gerektiriyorsa idarenin disiplin cezası vermesinin önünde engel yoktur.

Zamanaşımı Durumunda Disiplin Cezası

Suça konu fiilin ceza hukuku çerçevesinde zamanaşımına uğraması fiilin disiplin hukuku kurallarını ihlal ettiği görülürse disiplin cezası verilmesine engel durum yoktur. Ancak, çoğu zaman ceza hukuku çerçevesinde zamanaşımına uğramış bir eylem disiplin hukuku bakımın da zamanaşımına uğramıştır. Disiplin hukukunda belirlenmiş zamanaşımı süreleri daha kısa olduğundan bu ihtimal yüksektir.

Sonuç

 Ceza yargılaması ve disiplin cezaları, birbirinden bağımsız süreçler olarak ele alınmalı ve her iki süreçte de adaletin ve hukukun temel ilkelerine uygun davranılmalıdır. TSK Disiplin Kanunu, disiplin cezası süreçlerinin ceza yargılaması kararlarından bağımsız olarak yürütülebileceğini açıkça belirtmektedir. Ceza yargılaması sonucunda verilen kararlar, disiplin cezalarının uygulanmasını tamamen ortadan kaldırmaz; ancak mahkeme kararlarının gerekçeleri ve sonucu, disiplin cezalarının uygulanmasında dikkate alınmalıdır. Bu kapsamda, orantılılık, kanunilik ve kişisellik ilkeleri gözetilerek disiplin cezalarının adil bir şekilde uygulanması, TSK personelinin hukuki güvenliğinin sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır.

Ceza Yargılamasının Disiplin Cezasına Etkisi: Tsk Disiplin Kanunu Kapsamında Bir Değerlendirme yazısı ilk önce Birikken Hukuk Bürosu - Av. Alperen Birikken üzerinde ortaya çıktı.

Aylıktan Kesme Disiplin Cezası Nedir?

Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nda (6413 Sayılı Kanun) öngörülen disiplin cezalarından biri olan aylıktan kesme disiplin cezası hem maddi hem manevi yönden kanunda sayılan disiplinsizleri gerçekleştiren personel hakkında uygulanır. Bu ceza, somut sonuçları olan, yani personelin direk maaşının belli bir kısmının kesilmesiyle uygulanır.

Aylıktan Kesme Disiplin Cezasını Gerektiren Fiil ve Haller

1. ) Amire saygısızlık: Hizmette veya hizmete ilişkin hâllerde amire gösterilmesi gereken saygıyı kasıtlı olarak göstermemek veya amirin yapmış olduğu ikaz, tenkit veya muahezeyi saygı ile kabul etmemektir. Örneğin,

·  Amirinin verdiği talimatı göz ardı ederek onunla tartışmaya girmek.

·  Amirinin ikazını alaycı bir şekilde yanıtlamak.

·  Amirine hitap ederken kasıtlı olarak kaba ve saygısız bir dil kullanmak

b.) Yalan söylemek: Askeri hizmete ilişkin veya görevle ilgili konu ve durumlarda amirlere veya bilgi vermekle yükümlü olduğu kişi ve makamlara kasıtlı olarak gerçeğe aykırı ve yanlış beyanda bulunmaktır. Örneğin,

·  Görevle ilgili bir raporda gerçek dışı bilgi vermek.

·  Amirine sağlık durumu hakkında yalan söyleyerek görevden kaçmak.

·  Resmi bir belgeyi kasten yanlış bilgilerle doldurmak

c.) Hizmetle ilgisi olmayan emir vermek: Maiyetine hizmetle ilgisi olmayan emir vermektir. Örneğin,

·  Amirinin, askerlere kişisel işlerini yapmaları için emir vermesi.

·  Amirinin, hizmet dışı bir konuda kendi çıkarına yönelik bir talimat vermesi.

·  Askerleri, amirin özel mülkünü temizlemeye zorlamak

 ç.) Maiyetinin gözetiminde ihmal göstermek: Astlarının ve emri altındakilerin denetim, kontrol ve gözetiminde ihmal göstermektir. Örneğin,

· Astlarının denetiminde gerekli kontrolleri yapmamak ve sonuçlarını takip etmemek.

·  Maiyetindeki personelin kışladan izinsiz ayrıldığını fark etmeyip gerekli tedbirleri almamak.

·  Astlarının disiplinsiz davranışlarını görmezden gelmek.

d.) Ayrımcılık yapmak: Görevdeyken dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım yaparak işlem tesis etmek ve bu suretle görev yerinde huzursuzluğa neden olmaktır. Örneğin,

·  Sadece belirli bir etnik kökenden olan personele daha fazla izin vermek.

·  Aynı suçu işleyen personel arasında dini inançlarına göre farklı cezalar uygulamak.

·  Kadın personeli cinsiyetlerinden dolayı görevlerde geri plana itmek

e.) Yasak edilen yerlere girmek: Resmî üniforma ile genelev, kumarhane, meyhane, bar ve benzeri yerler ile girilmesi garnizon komutanlıklarınca yasaklanmış diğer yerlere girmektir. Örneğin,

·  Resmi üniforma ile bir meyhaneye girmek.

·  Garnizon komutanlığınca yasaklanmış bir kumarhaneye gitmek.

·  Geneleve resmi üniforma ile girmek

f. ) Kayırma talep etmek: Özlük hakları ile ilgili ya da başka bir kişisel menfaat temini için başkalarını aracı koyup, öncelik ve ayrıcalık talep etmektir. Örneğin,

·  Terfi için komutanlarının yardım etmesi için başka birinden aracılık etmesini istemek.

·  Sağlık raporu alabilmek için tanıdığı bir doktordan öncelik talep etmek.

·  Tatil izni için üst rütbeli bir personelden kayırma talep etmek

g.) Maiyetinden hediye kabul etmek: Maiyetinde çalışan personel tarafından verilen ve makul bir seviyenin üstünde maddi değeri olan bir hediyeyi kişisel menfaat elde etmek amacıyla kabul etmektir. Örneğin,

• Maiyetindeki bir astın hediye olarak verdiği pahalı bir kol saati kabul etmek.
• Maiyetindeki personelden lüks bir akşam yemeği daveti kabul etmek.
• Bir astın verdiği değerli bir mücevheri kabul etmek.

ğ.) Hizmetteyken siyasi içerikli konuşmak: Mesai içerisinde veya hizmete ilişkin durumlarda siyasi içerikli konuşmalar yapmaktır. Örneğin,

·  Mesai sırasında siyasi bir parti hakkında propaganda yapmak.

·  Amirlerine veya astlarına hizmet esnasında siyasi görüşlerini aktarmak.

·  Askeri bir toplantıda siyasi partiler arasında taraf tutan bir konuşma yapma

h.) Yasaklanmış faaliyetlere katılmak: Yetkili makamlarca yasaklanmış olan toplantı, gösteri, yürüyüş ve benzeri faaliyetlere iştirak etmektir. Örneğin,

·  Yetkili makamlarca yasaklanmış bir gösteriye katılmak.

·  Amirinin izni olmadan yasaklanmış bir protestoya destek vermek.

·  Yasaklı bir yürüyüşe katılmak

 ı.) İzinsiz olarak garnizonu terk etmek: İzinli olmadığı hâlde görev yaptığı garnizon hudutlarını terk etmektir. Örneğin,

·  Amirinin izni olmadan garnizon sınırları dışına çıkmak.

·  İzni olmadan hafta sonu tatilinde garnizonu terk etmek.

·  Gece nöbeti sırasında garnizonu izinsiz terk etmek.

1. ) Ulaşım güvenliğini ihlal etmek: İzin, istirahat, hava değişimi, terhis ve benzeri nedenlerle görev yerine gidiş ve dönüşlerde terörle mücadele kapsamında emredilen yol güzergâhının dışına çıkmak, belirlenen günler dışında seyahat etmek veya yapılan planlamaya aykırı seyahat etmektir. Örneğin,

·  Görev yerine giderken belirlenen güzergahın dışına çıkmak.

·  İzni dışında bir tarihte seyahat etmek.

·  Hava değişimi döneminde emir verilen yol güzergahını takip etmemek.

Aylıktan Kesme Disiplin Cezanın Yerine Getirilme Şekli

Bu ceza, personelin sosyal güvenlik mevzuatına göre hesaplanan prime esas kazanç tutarından belirli oranlarda kesinti yapılması suretiyle uygulanır. Kesinti oranları, kanunun ekli (1) sayılı çizelgesinde belirtilmiş olup, cezanın miktarı bu oranlara göre belirlenir.

Cezanın uygulanması aşamasında, ilgili personelin aylığı tahakkuk ettiren birim tarafından hesaplanır ve kesinti, bu birim tarafından doğrudan personelin aylığından yapılır. Kesinti tutarı, tam lira üzerinden gerçekleştirilir; dolayısıyla, kesilecek tutar hesaplanırken kuruşlar dikkate alınmaz. Örneğin, hesaplama sonucu 100,75 TL’lik bir kesinti tutarı oluşursa, bu tutar 100 TL olarak uygulanır.

Aylıktan kesme disiplin cezası, cezanın verildiği tarihi takip eden ay başındaki aylığının yirmide biri ile sekizde biri arasında kesinti yapılmak suretiyle uygulanır.

Personelin aylığından kesinti yapılmasını öngören bu ceza, personel aylığının tüm unsurlarını içermektedir. Örneğin, makam tazminatı, temsil tazminatı, yabancı dil tazminatı vd tüm tazminatlar aylığın içerisine dahildir.

Aylıktan Kesme Disiplin Cezası Kimlere Verilebilir

Aylıktan kesme disiplin cezası subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erlere verilebilir. Askeralma Kanuna tabi er ve erbaşlar ile askeri öğrencilere bu disiplin cezası tatbik edilmez.

Türk Silahlı Kuvvetleri İçin Aylıktan Kesme Disiplin Cezasının Personele Olumsuz Etkiler

Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) bünyesinde görev yapan bir askerin mesleki kariyerinde önemli etkiler yaratabilecek nitelikte olan Aylıktan Kesme Disiplin Cezası, TSK Disiplin Kanunu’nun 30. maddesi uyarınca, personelin şahsi dosyasına işlenir. Bu kayıtlar, personelin terfi, atama ve diğer idari süreçlerinde dikkate alınır. Şahsi dosyada bulunan bir aylıktan kesme cezası, personelin disiplin anlayışı ve askeri standartlara uyum derecesi hakkında olumsuz bir izlenim yaratabilir, bu da terfi süreçlerinde bir engel oluşturabilir.

Mükerrer disiplinsizlik fiilleri nedeniyle birden fazla Aylıktan Kesme Disiplin Cezası alınması, daha ağır sonuçlara neden olabilir. TSK Disiplin Kanunu’nun 14. maddesi gereğince, bir asker aynı fiil sebebiyle iki yıl içinde yeniden kınama cezası alırsa veya bir yıl içinde benzer nitelikte iki ayrı ceza alırsa, bir derece daha ağır bir ceza ile cezalandırılabilir. Bu düzenleme, TSK’nın disiplini koruma ve tekrar eden ihlalleri önleme konusundaki kararlılığını ortaya koymaktadır.

Aylıktan Kesme Disiplin Cezası, uyarma ve kınama gibi diğer disiplin cezalarının birikmesi durumunda daha ciddi sonuçlar doğurabilir. 30. maddeye göre, bu tür disiplin cezaları, personelin TSK’dan ilişiğinin kesilmesi gibi kararların alınmasında da göz önünde bulundurulur. Özellikle, belirli bir süre içinde belirli bir sayıda disiplin cezası puanı biriktiren veya farklı amirlerden tekrar eden cezalar alan bir asker, TSK’dan ayırma cezası ile karşı karşıya kalabilir.

Örneğin, bir asker bir yıl içinde 18 disiplin cezası puanı toplarsa veya farklı amirlerden 12 kez ceza alırsa, bu kişi disiplinsiz davranışları alışkanlık haline getirmiş olarak kabul edilir. Aylıktan Kesme Disiplin Cezası, disiplin amiri tarafından verildiğinde 3 ceza puanı sicil dosyasına işlenir. Bu durum, subay ve astsubaylar için, sözleşmeli olanlar hariç, ayırma cezasının uygulanmasına yol açabilir. Yüksek Disiplin Kurulu, verilen cezaların usulüne uygun olmadığı ya da objektiflikten uzaklaşıldığı kanaatine varırsa, bu cezaları kısmen ya da tamamen kaldırabilir veya personelin görev yerinin değiştirilmesine ve bir yıllık deneme süresi sonunda durumunun yeniden değerlendirilmesine karar verebilir.

Disiplin Amirinin Bir Alt Ceza Uygulaması Yetkisi

Disiplin Kanunu’nun 14. maddesinin 2. fıkrası, disiplin amirlerine, personelin olumlu hizmet geçmişi, sicil durumu, disiplin kaydı ve eylemin niteliği gibi hususları göz önüne alarak cezayı bir derece hafifletme yetkisi vermektedir. Bu düzenleme, disiplin amirlerine disiplinsizlik fiilini objektif bir şekilde değerlendirip, gerektiğinde cezada indirime gitme esnekliği sağlar.

Örneğin, bir personelin aylıktan kesme cezası gerektiren bir fiil işlemesi durumunda, disiplin amiri, personelin geçmişteki disiplinli davranışlarını ve sicilindeki olumlu değerlendirmeleri dikkate alarak, cezayı daha hafif bir ceza olan hizmete kısmi süreli devam disiplin cezasına çevirebilir. Aynı şekilde, disiplin amirleri, uyarma, kınama veya hizmete kısmi süreli devam gibi cezaları gerektiren disiplinsizliklerde, bu cezaları uygulamama takdirine de sahiptir. Ancak, aylıktan kesme cezası söz konusu olduğunda, disiplin amirleri bu yetkiyi kullanarak cezayı tamamen kaldırma yetkisine sahip değildir.

Aylıktan Kesme Disiplin Cezasında Zamanaşımı

6413 Sayılı Kanun’un 39. maddesine göre, disiplin amirleri bir disiplinsizlik olayını öğrendikten sonra en geç bir ay içinde disiplin cezası vermelidir. Ancak, disiplin cezasına konu olan fiil veya davranışların meydana gelmesinden itibaren iki yıl geçmişse, ceza verilmesi mümkün değildir. Eğer fiilin araştırılması ve incelenmesi gerekiyorsa, bu işlemlere bir ay içinde başlanmalı ve inceleme süreci altı ayı aşmamalıdır. Bu durumda, inceleme ve araştırma süresi, bir aylık ceza verme süresine dahil edilmez.

Aylıktan Kesme Disiplin Cezasına İtiraz Usulü

TSK Disiplin Kanunu’nun 41. maddesi, hizmet yerini terk etmeme disiplin cezasına itiraz sürecini düzenlemektedir. Bu maddeye göre, disiplin amirleri tarafından verilen bu cezaya karşı, cezanın tebliğ edilmesinden itibaren iki iş günü içinde itirazda bulunulabilir. İtiraz, yazılı olarak bir üst disiplin amirine iletilmelidir. İtiraz süresi içinde yapılmadığı takdirde ceza kesinleşir ve itiraz hakkı kaybedilir.

Eğer personel, cezanın tebliğini bilerek reddederse, bu durum en az iki tanığın imzasını taşıyan bir tutanakla kayıt altına alınır ve tutanağın tutulduğu tarih, tebliğ tarihi olarak kabul edilir. İtirazın yapılmasının ardından, üst disiplin amiri üç iş günü içinde itirazı karara bağlamak zorundadır. Ancak, ek inceleme gerektiren durumlarda bu süre bir katına kadar uzatılabilir. Üst disiplin amiri, itirazı haklı bulursa cezayı hafifletebilir veya tamamen iptal edebilir; aksi durumda itiraz reddedilir ve ceza kesinleşir.

Aylıktan Kesme Disiplin Cezasına Karşı Yargı Yoluna Başvurulması

TSK Disiplin Kanunu’na göre, hizmet yerini terk etmeme cezası subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erlere uygulanabilir. Bu ceza, iptal davasına konu olabilecek disiplin cezaları arasında yer aldığı için, personele bu cezaya karşı yargı yoluna başvurma hakkı tanınmıştır. Cezaya itiraz edilip reddedildikten ve ceza kesinleştikten sonra, personel 60 gün içinde iptal davası açabilir. Dava açma süresi, cezanın kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Sonuç

Aylıktan kesme disiplin cezası, Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin kariyerini olumsuz etkileyebilecek ciddi bir yaptırımdır. Disiplin amirleri tarafından verilen bu ceza, hem maddi hem de mesleki anlamda ciddi sonuçlar doğurabilir. Personelin bu tür cezalara karşı itiraz etme ve yargı yoluna başvurma hakları bulunmaktadır. Özellikle, itiraz ve dava süreçlerinde deneyimli bir avukattan profesyonel hukuki destek alınması, personelin haklarının korunması açısından büyük önem taşır. Avukat desteği, hem itiraz sürecinde hem de olası bir iptal davasında personelin haklarını en etkin şekilde savunmasına yardımcı olabilir.

Tsk Disiplin Cezaları: Aylıktan Kesme Disiplin Cezasının Kapsamı Ve Uygulanması yazısı ilk önce Birikken Hukuk Bürosu - Av. Alperen Birikken üzerinde ortaya çıktı.

2330 Sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkındaki Kanun, kamu görevlilerinin görevleri sırasında veya görev sonrası maruz kaldıkları yaralanma, engellilik veya ölüm durumlarında hak ettikleri maddi destekleri düzenlemektedir. Aşağıda ayrıntılı bir şekilde 2330 Sayılı Kanun kapsamında kimlerin, nasıl bu tazminata hak kazanacağı ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır.

1) 2330 Sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Kanunu’nun Amacı ve Kapsamı

2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun, Türkiye’de kamu görevlilerinin görevleri sırasında veya görevlerinden dolayı hayatlarını kaybetmeleri, yaralanmaları ya da engelli hale gelmeleri durumunda, kendileri veya geride kalan yakınlarına maddi destek sağlamak amacıyla çıkarılmıştır. Bu kanun kapsamında özellikle Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve benzeri kurumlarda görev yapan kamu personeli yer alır. Kanun, kamu güvenliği ve asayişi sağlamak için tehlikeli görevler üstlenen bu personelin ve ailelerinin mağduriyetlerini hafifletmek, yaşam standartlarını korumak ve sosyal güvence sunmak amacıyla nakdi tazminat ve aylık bağlanması gibi haklar sağlar.

2) 2330 Sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Kanunu’ndan Yararlanma Şartları

Bu kanundan yararlanmak için kişilerin belli şartları sağlamış olması gerekmektedir. Kişinin sadece görev icabı yaralanması bu kanun kapsamında tazminata hak edeceği anlamına gelmez. Aşağıda ayrıntılı bir şekilde bu kanun kapsamında hak kazanmamın şartları açıklanacaktır.

a.Kanun Kapsamında Sayılan Kişilerden Olmak

2330 Sayılı Kanun’un 2. Maddesi kapsamında kimlerin bu kanundan yararlanabileceği, güvenlik, asayiş, kaçakçılık, trafik ve yol güvenliği gibi kritik görevlerde çalışan personelin yanı sıra, görevlerini yerine getirirken saldırıya uğrayan kamu görevlileri ve aile üyeleri ile devletin güvenliğini sağlamak için yardımcı olan sivilleri de içermektedir. Bu madde, geniş bir görev yelpazesinde çalışan personeli ve bu görevler sırasında maruz kaldıkları saldırılara karşı koruma sağlamaktadır.

Güvenlik Kuvvetleri Personeli

Bu kanun, iç güvenlik ve asayişin korunması, kaçakçılıkla mücadele, trafik ve yol güvenliğini sağlama gibi alanlarda görevli personeli kapsamaktadır. Bu gruptaki başlıca kişiler:

• Jandarma Genel Komutanlığı personeli,
• Emniyet Genel Müdürlüğü personeli,
• Sahil Güvenlik Komutanlığı personeli,
• Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları,
• Milli İstihbarat Teşkilatı mensupları,
• Çarşı, mahalle ve kır bekçileri,
• Orman memurları ve personeli,
• Gümrük Muhafaza memurları.
• Köy Korucuları

Bu kişilerin görevleri, ülke içinde düzeni sağlamak, kaçakçılığı önlemek ve genel güvenliği korumak üzerine kuruludur. Bu görevleri sırasında maruz kaldıkları saldırılar, bu kanun kapsamında değerlendirilmektedir.

Adli ve Askeri Yargı Mensupları

Güvenlik ve asayişi ihlal eden eylemler veya kaçakçılık olaylarını soruşturan ve kovuşturan:

• Adli ve askeri hakimler,
• Cumhuriyet savcıları ve yardımcıları,
• Askeri savcılar ve yardımcıları da bu kanun kapsamında koruma altına alınmaktadır.

Bu yargı mensupları, suçların araştırılması ve kovuşturulmasında önemli bir rol oynadıklarından, görevlerini yerine getirirken karşılaşabilecekleri tehditler bu maddeyle dikkate alınmaktadır.

Mülki İdare Amirleri

Mülki idare amirleri, yani valiler, kaymakamlar ve diğer üst düzey yöneticiler, güvenlik ve asayişin ihlal edilmesini önleme görevlerini yerine getirirken, bu kanunla koruma altına alınmaktadırlar. Bu kişilerin kamu düzenini koruma görevleri sırasında karşılaştıkları saldırılar, bu maddeyle ele alınmaktadır.

Cezaevi Personeli

Tutuklu ve hükümlülerin sevk ve nakilleri ile cezaevlerinin iç ve dış güvenliğinden sorumlu olan personel, bu kanun kapsamında yer alır. Cezaevi görevlileri, suçlularla yakın temas halinde oldukları için tehdit altında olabilirler ve bu kapsamda korunurlar.

Görev Alan Kamu Görevlileri ve Sivil Yardımcılar

Güvenlik ve asayişin sağlanması için yetkililerce görevlendirilen kamu görevlileri ve gerektiğinde devlete yardımcı olan siviller de bu kanunun koruması altındadır. Özellikle gönüllü olarak güvenlik kuvvetlerine yardım eden vatandaşlar, bu görevleri sırasında karşılaştıkları tehditlere karşı korunur.

Devlet Güçlerine Yönelik Saldırılara Maruz Kalan Kamu Görevlileri

Devlet güçlerini sindirme amacıyla yapılan saldırılar, kamu görevlilerinin görevlerini etkili şekilde yerine getirmesini engelleyebilir. Bu nedenle, bu tür saldırılara maruz kalan kamu görevlileri de bu kanunla korunur.

Patlayıcı Maddelerle Görev Yapan Personel

Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma, Sahil Güvenlik ve Emniyet Teşkilatlarında patlayıcı maddelerin incelenmesi, muhafazası, nakli, imha edilmesi gibi görevlerde çalışan personel, bu kanun kapsamına alınmıştır. Bu görevler yüksek risk içerdiği için, bu personel özel bir korumaya sahiptir.

Orman Yangınlarıyla Mücadele Eden Personel

2023 yılında yapılan bir değişiklikle, orman yangınlarını söndürme çalışmalarında görev alan Orman Genel Müdürlüğü personeli, gönüllüler ve bu kapsamda görevlendirilen diğer kamu görevlileri de bu kanun kapsamına alınmıştır. Yangınlarla mücadele eden bu kişilerin, görevleri sırasında maruz kaldıkları saldırılara karşı korunmaları sağlanmıştır.

Aile Üyeleri

Bu kanun, yalnızca görev başındaki personeli değil, bu kişilerin eşleri, çocukları, anne ve babaları ile kardeşlerini de koruma altına almaktadır. Eğer bu kişilere, görevli personelin yaptığı işler veya yardımlar nedeniyle saldırı yapılırsa, bu saldırılar da kanun kapsamına alınır.

b.Kişinin Zarara Uğraması Gerekmektedir.

Kanunun 1. Maddesinde ‘‘ …kamu görevlileri ve gönüllüler bu görevlerinden dolayı ya da görevleri sona ermiş olsa bile yaptıkları hizmet nedeniyle derhal veya bu yüzden maruz kaldıkları yaralanma veya hastalık sonucu ölmeleri veya engelli hâle gelmeleri hâlinde… ‘’ denilmek suretiyle kişinin tazmine hak kazanmak için üstlenmiş olduğu görev nedeniyle zarara uğramış olmalıdır. Bu zarar görev esnasında ortaya çıkabileceği gibi uzun yıllar sonra da ortaya çıkabilir. Sonradan ortaya çıkan zarar sebebiyle tazminata hak kazanılabilmesi için zararın evvelce ifa edilen görev nedeniyle ortaya çıktığının kanıtlanması gerekmektedir. Ortaya çıkan zarar, ifa edilen görev nedeniyle oluşmuşsa kişiye bağlı olduğu kurum tarafından tazminat ödenecektir. Aylık ise SGK tarafından bağlanacaktır.

c.Zararın Barış Döneminde ve Asayiş Faaliyetleri Neticesinde Ortaya Çıkmalıdır

Kanunun 1. Maddesinde ‘’ …barışta güven ve asayişi korumak… ‘’ denilmek suretiyle ortaya çıkan zararın barış döneminde ve asayiş faaliyetleri sırasında ortaya çıkması gerektiğine hükmedilmiştir.  Savaş döneminde ortaya çıkan zarar farklı mevzuata tabi olacağı için zarara uğrayan kişi bu kanun kapsamından yararlanamayacaktır.

İkinci olarak ‘’ güven ve asayişi korumak’’ cümlesinden anlaşılması gereken görevlinin asayiş faaliyetleri kapsamında zarara uğramış olduğudur. Kanun koyucu asayiş faaliyetlerin ne olduğunu açıklamamıştır. Uygulamada mahkeme kararları emsal alınarak bu boşluk doldurulmaktadır. Yukarıda sayılan kamu görevlilerinin faaliyetleri doğal olarak asayişi sağlamak olduğu açıktır. Örneğin bir polis memurunun doğal görevi asayişi sağlamaktır. Gümrük memurları, adli hakimler gibi olağan görevi asayişi sağlamak olmayan kamu görevlilerin bu kanundan yararlanabilmesi için görevinin asayişin sağlanmasında görev almaları gerekmektedir. Örneğin, kaçakçılığı engelleyen gümrük memurunun zarara uğraması durumunda bu kanuna göre tazminata hak kazanacaktır.

d.Zararın Ortaya Çıkışında Görevlinin Kusurunun Olmaması Gerekmektedir

2987 Sayılı Nakdi Tazminat Ve Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmeliğin 19. Maddesinde;

‘’Bu Yönetmeliğin nakdi tazminat ödenmesi, aylık bağlanması, öğretim ve sağlık yardımları ile ilgili hükümleri; ölüm, engelli hale gelme ve yaralanmanın görevli kişinin kendi kastı sonucu meydana geldiğinin idarece saptanması halinde uygulanmaz. ‘’

Denilmek suretiyle zararın ortaya çıkmasında kişinin kendi kastı varsa bu kanuna göre tazminat ödenmez. Örneğin Danıştay bir kararında ‘’…şahsın dalgınlığı ve tedbirsizliği sonucu kendisini vurmuş olduğu kanaatine varıldığı dikkate alınarak somut olayın herhangi bir çatışmadan ileri gelmediği, savcılığın takipsizlik kararında da belirtildiği gibi olayın ölenin dikkatsizliğinden kaynaklandığı, bu durumun ise mevzuatta nakdi tazminat ödenmesini gerektiren kapsama girmediği, dolayısıyla nakdi tazminat ödenmemesi yolunda tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı” Danıştay 10. D., 12.04.2006 K. T., 2003/3727 E., 2006/2392 K.,’’ demek suretiyle kamu görevlisinin dalgınlığı ve tedbirsizliği nedeniyle kendisini vurmuş olması kişinin kendi kusuru olarak görmüş ve tazminat ödenmemesine hükmetmiştir.

3) 2330 Sayılı Kanun Kapsamında Ödenecek Tazminat Türleri

Bu kanun kapsamında sayılan kişilerin görevi nedeniyle yaralanmaları durumunda, yaralanma derecelerine göre tazminat ödenmektedir. Bu tazminatlar ağır maluliyet tazminatı, maluliyet tazminatı veya yaralanma tazminatı ödenmesi öngörülmüştür. Aşağıda bu tazminat türlerinin ne olduğu ve ne şekilde ödeneceği açıklanacaktır.

a) Ağır Maluliyet Tazminatı

Kanunda ağır maluliyetin tanımı  Yaşamak için gerekli hareketleri yapmaktan aciz ve hayatını başkasının yardım ve desteği ile sürdürebilecek şekilde malul olan kişi olarak tanımlanmıştır. Bu kişilere en yüksek devlet memuru brüt aylığının ek gösterge dahil 200 katı tutarında tazminat ödenir.

b) Malul Tazminatı

Ağır malul kişilerin dışında kalan kişiler kanun kapsamında malul sayılmış ve bu kişilere ödenecek tazminat maluliyet derecelerine göre hesaplanacaktır. Bu tazminat en yüksek memur aylığının 100 katı tutarından hesaplanır. Aşağıda tablo halinde ödenecek tutar gösterilmiştir.

c) Yaralanma Tazminatı

Asayiş görevlisinin, görevinden kaynaklanan bir olay nedeniyle yaralanması ve tedavi süreci sonrasında %20 veya daha düşük oranlı engellilik haliyle kalıcı bir rahatsızlığının bulunması durumunda, engel oranı esas alınmak suretiyle kendisine tazminat ödenmesine hak kazanılır.

4) Nakdi Tazminat Verecek Makamlar, Nakdi Tazminat Komisyonu ve Tazminatın Ödenme Usulü

1. Nakdi Tazminat Verecek Makamlar

2330 sayılı Kanun kapsamındaki kişilerden, yönetmelikte belirtilen durumlarda ölüm, yaralanma veya sakatlık meydana gelmesi halinde nakdi tazminat şu şekilde ödenir:

a) Güvenlik ve asayişin sağlanması amacıyla hizmetlerinden yararlanılması zorunlu görülen, bu doğrultuda görev verilen veya kendiliğinden güvenlik güçlerine yardımcı olan kişilerin ve bunların eş, altsoy, üstsoy ve kardeşlerinin tazminatları, İçişleri Bakanlığı tarafından ödenir.

b) Diğer kamu personeli ile bunların eş, altsoy, üstsoy ve kardeşlerinin tazminatları ise, ilgili personelin bağlı olduğu bakanlık veya kurum tarafından karşılanır.

2. Nakdi Tazminat Komisyonu

Nakdi tazminatların ödenip ödenmeyeceğine, ilgili bakanlık veya kurum tarafından belirlenen bir komisyon karar verir. Bu komisyon;

• Personel, maliye, hukuk ve sağlıkla ilgili birim amirleri ile, konuyla ilgili diğer yetkililerden oluşur.
• Komisyonun verdiği kararlar, ilgili bakanlık veya kurumun en üst amiri veya onun yetkilendirdiği bir makam tarafından onaylanır.

Nakdi tazminat ödenmesine ilişkin işlemler, ilgili Bakan veya yetkili kılınan kişilerce onaylandıktan sonra, olayın 2330 sayılı Kanun veya bu Yönetmelik kapsamında olmadığı gerekçesiyle saymanlıklarca ödemeden kaçınılamaz, ödeme geciktirilemez.

3. Tazminatın Ödenme Usulü

3. Komisyonca alınan ve 13. maddeye göre onaylanan kararlar ile diğer gerekli belgeler;

• İlgili bakanlık veya kurum tarafından, hak sahibinin özlük haklarının bağlı olduğu kuruma veya idarenin uygun görmesi halinde, hak sahibinin tazminat almak istediği yerdeki kurum ve kuruluşlara gönderilir.
• Bu belgelerin ulaşmasının ardından, tazminat ödemesi ilgili kurum veya kuruluşların saymanlıklarınca hak sahiplerine yapılır.

Sonuç

2330 Sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Kanunu, Türkiye’de kamu görevlilerinin görevleri sırasında veya görevlerinden dolayı maruz kaldıkları zararlar karşısında önemli bir maddi güvence sağlamaktadır. Bu kanun, sadece kamu görevlilerini değil, aynı zamanda onların ailelerini de kapsayarak geniş bir koruma ağı sunmaktadır. Kanundan yararlanabilmek için belirlenen şartların dikkatlice incelenmesi ve ilgili mevzuata uygun hareket edilmesi büyük önem taşımaktadır. Kamu görevlilerinin güvenliğini ve sosyal güvenceyi artırmayı hedefleyen bu düzenleme, kamu hizmetlerinin sürekliliğini ve kalitesini desteklemektedir. Kanunun doğru uygulanması ve farkındalığın artırılması, kamu görevlilerinin haklarının korunması açısından kritik bir rol oynamaktadır. Bu nedenle, 2330 Sayılı Kanun’un kapsamı, şartları ve uygulama süreçleri hakkında bilinçli olmak, hak kaybının önlenmesi ve adil tazminat sağlanması açısından gereklidir.

2330 Sayılı Nakdi Tazminat Ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun: Tazminat Kazanılması Ve Aylık Bağlanmasının Şartları yazısı ilk önce Birikken Hukuk Bürosu - Av. Alperen Birikken üzerinde ortaya çıktı.

Hükmün Açıklanmasının Geriye Bırakılması Nedir?

HAGB, ceza yargılamasında sanığın suçluluğunun sabit görülmesi ve CMK 231’inci maddede belirtilen şartların gerçekleşmesi durumunda, sanık hakkında verilen cezanın askıya alınması anlamına gelir. HAGB, bir hüküm olmamakla birlikte bir hükümsüzlük durumu da değildir. Hakkında HAGB kararı verilen sanık, denetim süresi boyunca verilen hükmün askıda kalması durumuyla karşı karşıyadır. Sanık, 5 yıllık denetim süresi içerisinde kasıtlı olarak bir suç işlerse, mahkemece verilen hüküm açıklanır. Ancak kanunun kendisine yüklediği yükümlülükleri iyi hâlli olarak yerine getiren sanığın suça konu eylemleri hukuki bir sonuç doğurmayacaktır.

HAGB Kararının Memuriyet Üzerindeki Etkileri

HAGB kararı kişi hakkında hukuki bir sonuç doğurmadığından bir hükümlülük halinden bahsedilmesi mümkün değildir. Bu durumda da Devlet Memurları Kanunu’nda yer alan devlet memuru olabilmek için kişi hakkında kesinleşmiş mahkumiyet hükmü bulunmaması şartı ihlal edilmez. Sonuç olarak idare, HAGB kararına göre memuriyete almama veya memuriyetten çıkarma gibi işlem tesis edemez. Bununla birlikte HAGB kararı suçun fail tarafından işlendiği anlamına geldiğinden kişi hakkında disiplin soruşturmasında kişinin disipsizliğinin olmadığını iddia etmek çelişki yaratacaktır.

HAGB Kararının Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) Personeli Üzerindeki Etkileri

HAGB kararının memuriyete engel olmadığı ya da memuriyetten çıkarma sonucu doğurmayacağından bahsetmiştik. Türk Silahlı kuvvetleri personeli bakımdan ise sonuç farklıdır. 926 Sayılı TSK Personel Kanunu’nun 50’nci maddesinin d bendinde;

‘Ertelenmiş, seçenek yaptırımlara çevrilmiş, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş, affa uğramış olsalar bile, Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlarla, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanununun 131 inci maddesinin birinci fıkrasının az vahim hali hariç basit ve nitelikli zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas, iftira gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı nitelikteki suçlardan veya istimal ve istihlak kaçakçılığı hariç kaçakçılık, resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma suçlarından hükümlü olan subaylar hakkında, hizmet sürelerine bakılmaksızın Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümleri uygulanır.’

Denilmek suretiyle subaylar, belirli suçlardan hüküm giydiklerinde, cezanın ertelenmiş, seçenek yaptırımlara çevrilmiş ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olması gibi durumlarda dahi haklarında ilişik kesilmesi öngörülmüştür. Yine, Sözleşmeli Subay ve Sözleşmeli Astsubaylar Hakkında Kanun’un 4. Maddesinde de;

‘‘Cezaları ertelenmiş, seçenek yaptırımlardan birisine çevrilmiş, genel ya da özel af kanunları kapsamına girmiş veya haklarında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olsa dahi.. ’’

Denilmek suretiyle aynı şartlar öngörülmüş ve bu kişilerin personel olarak TSK’ya subay ve astsubay olarak alınmayacakları belirtilmiştir. Personel olarak görev yapan sözleşmeli subay ve astsubayların da bu durumda sözleşmeleri feshedilecektir. 6191 Sayılı Sözleşmeli Er ve Erbaş Kanunu’nda da;

‘Cezaları ertelenmiş, seçenek yaptırımlardan birisine çevrilmiş, genel ya da özel af kanunları kapsamına girmiş veya haklarında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olsa dahi.. ’’

Denilmek suretiyle aynı şartlar sayılmış ve belirli suçlardan HAGB kararı alınması durumunda sözleşmeli er ve erbaş hakkında sözleşme fesih işlemi uygulanacaktır.

Sonuç

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı, ceza yargılamasında sanığın suçluluğunun sabit görülmesiyle birlikte belirli şartlar altında verilen bir karar olup, hukuki açıdan önemli sonuçlar doğurur. Devlet memurları açısından HAGB kararı, doğrudan bir hükümlülük durumu yaratmadığı için memuriyete engel teşkil etmez ve memuriyetten çıkarılma sonucunu doğurmaz. Ancak, bu kararın varlığı, kişinin disiplin soruşturmasına tabi tutulmasına ve disiplin cezalarıyla karşılaşmasına yol açabilir. Diğer yandan, Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) personeli için durum farklıdır. TSK Personel Kanunu, HAGB kararı dâhil belirli suçlardan hüküm giymiş subayların ve astsubayların görevden alınmasını öngörmektedir. Sözleşmeli personel için de benzer hükümler geçerlidir ve HAGB kararı, sözleşmenin feshiyle sonuçlanabilir. Bu düzenlemeler, TSK’nın disiplinini ve güvenilirliğini korumaya yönelik olarak sıkı bir hukuki çerçeve sunmaktadır. Tüm bu değerlendirmeler ışığında, HAGB’nin memuriyete etkisi ve TSK personeli üzerindeki etkileri farklılık göstermekte ve bu kararın sonuçları her iki kesim için de dikkatle ele alınmalıdır.

HAGB Kararının Devlet Memurları ve Askeri Personel Üzerindeki Etkileri Nedir? yazısı ilk önce Birikken Hukuk Bürosu - Av. Alperen Birikken üzerinde ortaya çıktı.

Kınama Cezası Nedir?

Kınama cezası, personele, görevinin icrasında veya hal ve hareketlerinde kusurlu olduğunu yazı ile bildirilmesidir. Kınama cezası, uyarma cezasından bir derece daha ağır fiiller için öngörülmüş olup ceza neticesinde subay ve astsubaylar hakkında 1.5 puan ceza puanı düşülür.

Kınama Disiplin Cezasını Gerektiren Fiil ve Haller

a) Amir veya üste nezaketsizlik

Hizmette veya hizmete ilişkin hâllerde amir veya üste karşı saygısızlık teşkil edecek nitelikte olmayan ancak askeri nezaket, protokol ve terbiye kurallarına aykırılık teşkil eden fiillerde bulunmaktır. Askeri nezaket, protokol ve terbiye kurallarının astlara veya maiyete önceden ilan veya tebliğ olunması veya bu disiplinsizliği yapan kişinin makam ve rütbesi itibarıyla bu kuralları biliyor olması gerektiğinin objektif olarak kabul görmesi hâlinde disiplin cezası verilebilir. Örneğin,

1. Bir asker, amiri ile karşılaştığında selam vermeyi unutuyor ya da isteyerek vermiyor.
2. Amirle resmi bir toplantıda izin almadan konuşmaya başlamak veya amirin sözünü kesmek.
3. Amirine karşı, emir verirken yüzünü buruşturmak veya memnuniyetsizlik göstermek.

b) Meslek etiğine aykırı davranışta bulunmak

 Önceden ilan veya tebliğ edilmiş olan mesleki etik davranış kurallarına aykırı şekilde tavır ve davranışlarda bulunmaktır. Örneğin,

1. Bir askerin, görev sırasında kendisine emanet edilen gizli bilgileri izinsiz olarak başkalarına ifşa etmesi.
2. Görevdeyken, kişisel çıkar sağlamak amacıyla rüşvet almak veya teklif etmek.
3. Bir askerin, arkadaşlarının veya astlarının zaaflarını kullanarak onları zor durumda bırakmak ya da avantaj sağlamak.

c) Küfürlü Konuşmak

Aynı rütbe veya kıdemdeki arkadaşlarına veya astlarına karşı, terbiye ve adaba uygun olmayan sözlerle konuşmaktır. Örneğin,

1. Bir tartışma sırasında aynı rütbedeki bir arkadaşına hakaret içeren sözler sarf etmek.
2. Bir askerin, astlarına görev verirken onları aşağılayıcı ve küfürlü ifadeler kullanması.
3. Bir görev esnasında, bir astın hatasını belirtirken aşırı sert ve küfürlü bir dil kullanmak.

ç) Askeri silsileyi bozarak hareket etmek

 Müsaade edilmediği hâlde veya durumun gerektirdiği hâller haricinde, herhangi bir talebini askeri silsileye riayet etmeyerek doğrudan daha üst amirlerine iletmektir. Örneğin,

1. Bir askerin, kendi amirini bilgilendirmeden veya ona danışmadan doğrudan daha üst bir komutana şikayet veya talepte bulunması.
2. Üstlerinin uygun görmediği bir taleple ilgili olarak, askeri hiyerarşi basamaklarını atlayarak en üst kademeye e-posta göndermek.
3. Bir askerin, bir sorunla ilgili olarak önceki amirlerine danışmadan doğrudan komutanın ofisine gitmesi.

d) Uygun olmayan hitaplarda bulunmak

 Çevresindekilere; nizamlar, emirler ve askeri teamüller ile belirlenmiş olan hitap şekilleri haricinde hitaplarda bulunmaktır. Örneğin,

1. Resmi bir toplantıda, rütbeli bir kişiye “abi” veya “kardeş” gibi lakaplarla hitap etmek.
2. Bir askerin, üst rütbeli birine resmi bir yazışmada ismiyle hitap etmesi.
3. Askeri bir törende, protokol gereği “Komutanım” denmesi gereken birine “Sen” diye hitap etmek.

e) Sorumluluktan kaçmak

Kanun ve nizamlar ile kendisine tevdi edilmiş görevlerin gerektirdiği sorumluluğu üstlenmekten imtina ettiğini gösterecek tavır ve davranışlarda bulunmaktır. Örneğin,

1. Bir askerin, zor bir görevi yerine getirmemek için hasta olduğunu iddia etmesi, ancak gerçekte hasta olmaması.
2. Tehlikeli bir göreve atanmak üzereyken, askerin başka birine devretmeye çalışması.
3. Bir askerin, kendi yetki alanındaki bir sorunla ilgili olarak sorumluluğu başka bir birime veya kişiye atmaya çalışması.

f) Askeri eşyayı uygun kullanmamak

 Hizmete tahsisli bir askeri eşyayı düzgün ve talimatlara uygun kullanmayarak onun zarar görmesine veya aşırı yıpranmasına sebebiyet vermektir. Örneğin,

1. Bir askerin, kendisine tahsis edilen aracı hız sınırını aşarak kullanması ve aracın hasar görmesine neden olması.
2. Askeri bir telsizi, özel görüşmeler için kullanarak bataryasının hızlı tükenmesine sebep olmak.
3. Askeri bir silahı, uygun bakım yapmadan veya talimatları dikkate almadan kullanarak silahın bozulmasına yol açmak.

g) Sağlığın korunması kurallarına uymamak:

 Sağlığın korunması veya salgın ve bulaşıcı hastalıkların önlenmesi için yetkili makamlarca yürürlüğe konulmuş tedbirlere uymamak veya hizmet verdiği ortamdaki kişilerin sağlığını tehlikeye düşürecek fiillerde bulunmaktır. Örneğin,

1. Salgın döneminde, zorunlu olan karantina kurallarına uymayarak diğer askerlere hastalık bulaştırmak.
2. Bulaşıcı hastalığı olan bir askerin, bu durumu saklayarak askeri birliğe katılmaya devam etmesi.
3. Yetkili makamlarca belirlenen hijyen kurallarını yerine getirmeyip, ortak alanları temiz tutmamak

Türk Silahlı Kuvvetleri Personeli İçin Kınama Disiplin Cezasının Olumsuz Etkileri

Kınama cezası, hafif bir yaptırım gibi görünse de, TSK bünyesinde bir askerin kariyeri üzerinde önemli sonuçlar doğurabilir. TSK Disiplin Kanunu’nun 30. maddesine göre, kınama dahil olmak üzere tüm disiplin cezaları, ilgili personelin şahsi dosyasına kaydedilir. Bu kayıtlar, terfi, atama ve diğer idari kararlar sırasında göz önünde bulundurulur. Şahsi dosyada yer alan bir kınama cezası, personelin disiplin anlayışı ve askeri standartlara uyumu açısından olumsuz bir izlenim bırakır ve bu durum, terfi süreçlerinde engelleyici bir faktör olabilir.

Ayrıca, tekrarlanan disiplinsizlikler nedeniyle birden fazla kınama cezası alınması, daha ciddi sonuçların ortaya çıkmasına neden olabilir. 14. maddeye göre, bir asker, aynı suçtan iki yıl içinde tekrar kınama cezası alırsa veya bir yıl içinde benzer derecede iki farklı ceza alırsa, bir derece daha ağır ceza uygulanabilir. Bu düzenleme, TSK’nın tekrar eden disiplin ihlallerini caydırmak ve disiplini korumak konusundaki kararlılığını göstermektedir.

Kınama gibi disiplin cezalarının birikmesi, daha ciddi sonuçlara yol açabilir. 30. madde, disiplin cezalarının personelin TSK’dan ilişiğinin kesilmesi kararlarında dikkate alınacağını belirtir. Özellikle, bir asker belirli bir süre içinde belirli bir sayıda disiplin cezası puanı toplar veya farklı amirlerden birden fazla ceza alırsa, bu kişi hakkında TSK’dan ayırma cezası uygulanabilir.

Örneğin, bir asker, bir yıl içinde 18 disiplin cezası puanı toplar veya farklı amirlerden 12 kez ceza alırsa, disiplinsizliği alışkanlık haline getirmiş sayılır. Bu durumda, sözleşmeli subay ve astsubaylar hariç, subay ve astsubaylar hakkında ayırma cezası verilebilir. Yüksek Disiplin Kurulu, bu tür durumlarda cezaların usulüne uygun verilmediği veya ceza tayininde objektiflikten uzaklaşıldığı kanaatine varırsa, verilen cezaları tamamen veya kısmen kaldırabilir ya da personelin görev yerinin değiştirilmesine ve durumunun bir yıllık deneme süresi sonunda yeniden incelenmesine karar verebilir.

Kınama Cezası Kimler Tarafından Verilebilir?

Kınama disiplin cezası disiplin amirleri tarafından verilebilir. Bu ceza subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve sözleşmeli er ile askeri öğrencilere verilebilir. Uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve erler bu cezayı veremez.

Kınama Disiplin Cezasına İtiraz Usulü

Disiplin amirlerince verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğ edilmesinden itibaren iki iş günü içerisinde bir üst disiplin amirine itiraz edilebilir. Bu süre içerisinde itiraz edilmezse uyarma disiplin cezası kesinleşir. Bir üst disiplin amirine yapılan itiraz üç iş günü içerisinde karara bağlanması gerekmektedir.

Kınama Cezası Gerektiren Hallerde, Bir Derece Daha Ağır Ceza veya Bir Alt Ceza Verilmesi ve Disiplin Amirinin Takdir Yetkisi

Disiplin Kanunun 14. maddesinin 1. fıkrası, belirli koşullar altında disiplinsizliklere verilen cezanın bir derece ağırlaştırılabileceğini öngörmektedir. Buna göre, bir personel, disiplinsizlik fiilini işlediği tarihten geriye doğru iki yıl içinde aynı disiplinsizlikten dolayı disiplin cezası almışsa veya bir yıl içinde aynı derecede cezayı gerektiren farklı disiplinsizlikler nedeniyle iki defa ceza almışsa, kınama cezası yerine bir derece daha ağır bir ceza  (hizmete kısmi süreli devam) cezası verilebilir. Bu ağırlaştırma, disiplinsizliğin tekrarlanmasını önlemeyi ve disiplinin caydırıcılığını artırmayı amaçlar.

Örneğin, bir personel, üstüne karşı nezaketsizlik nedeniyle kınama cezası aldıysa ve bu davranışını iki yıl içinde tekrar ederse, ikinci ihlalinde kınama yerine hizmete kısmi süreli devam cezası gibi daha ağır bir ceza ile karşılaşabilir. Bu uygulama, personelin aynı hatayı tekrar etmemesi ve askeri disipline tam anlamıyla uyum sağlaması için caydırıcı bir etki yaratır.

Disiplin Kanunun 14.maddesinin 2. ve 3. fıkraları, disiplin amirlerine, personelin olumlu hizmet geçmişi, sicili, disiplin durumu ve eylemin niteliği gibi faktörleri göz önünde bulundurarak, bir derece daha hafif ceza uygulama yetkisi tanımaktadır. Bu, disiplin amirlerine, disiplinsizlik fiilini objektif bir şekilde değerlendirip, cezayı buna göre hafifletme imkanı sunar.

Disiplin amirleri, örneğin, kınama cezası gerektiren bir durumda, personelin geçmişteki disiplinli davranışları ve sicilinde yer alan olumlu notları göz önünde bulundurarak, bu cezayı uyarma cezasına çevirebilir. Aynı şekilde, disiplin amirleri, uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezalarını gerektiren disiplinsizliklerde, cezayı tamamen uygulamama takdirine de sahiptir. Bu, özellikle ilk defa disiplinsizlik yapan veya küçük ihlallerde bulunan personel için önemli bir esneklik sağlar.

Kınama Cezasında Zamanaşımı

Disiplinsizliğin disiplin amirleri tarafından öğrenilmesinden itibaren bir ay ve her halde disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez. Fiil, inceleme ve araştırma yapmayı gerektirmiş ise, bir ay içerisinde inceleme ve araştırmaya başlanmış olmak ve altı ayı geçmemek kaydıyla, inceleme ve araştırma için geçen süre bir aylık süreye dahil edilmez.

Kınama Disiplin Cezasına Karşı İptal Davası Açılması

TSK Disiplin Kanunu’nun 43/1 maddesi gereğince uyarma, kınama, hizmete kısmi süreli devam disiplin cezaları yargı denetimine kapatılmış olsa da bu durum Anayasa Mahkemesi’nin 2022/10 E 2022/72 sayılı kararı ile bu durumun Anayasaya aykırı olduğu tespit edilmiştir.28 Haziran 2024 tarhili Resmi Gazete’de yayınlanan değişiklikle tekrar bu disiplin cezasına karşı yargı yolu kapatılmıştır.  Ancak, bireysel hak ihlallerine karşı yargı yolunun tamamen kapalı tutulmaması gerektiği unutulmamalıdır. Bu nedenle, uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezalarının hukuka uygunluğu denetlenebilirlik kapsamında ele alınmalı; gerekirse bu cezalara karşı yapılan işlemlerin hukuka aykırılığı hallerinde adil bir yargılama yapılması temin edilmelidir.

Türk Silahlı Kuvvetlerinde Kınama Disiplin Cezası yazısı ilk önce Birikken Hukuk Bürosu - Av. Alperen Birikken üzerinde ortaya çıktı.

Hizmet Yerini Terk Etmeme Cezası Nedir?

Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanun’da ( 6413 Sayılı Kanun) geçen ‘ hizmet yerini terk etmeme’ disiplin cezası, personelin görev yaptığı yerden ayrılmayıp hizmetine devam etmesini gerektiren disiplin cezasıdır. Bu ceza, personelin kanundaki disipline aykırı fiilleri gerçekleştirdiği takdirde disiplin amirleri veya disiplin kurulları tarafından verilir.

Hizmet Yerini Terk Etmeme Disiplin Cezasını Gerektiren Fiil ve Haller

Emre itaatsizlik: Kasıtlı olarak hizmete ilişkin bir emri tam yapmamak ya da değiştirerek veya sınırını aşmak suretiyle yapmaktır. Örneğin,

• Bir askerin, üstü tarafından verilen devriye görevini tam yapmayarak, görev süresini kısaltması.
• Bir askerin, verilen emir doğrultusunda belirli bir raporu hazırlarken, emirden saparak eksik bilgiyle rapor hazırlaması.
• Verilen emri yerine getirirken sınırları aşarak yetkisi olmayan bir alanda işlem yapmak.

Kısa süreli kaçmak: Kıtasından veya görev yerinden yedi günü aşmayacak ve bu süre içinde kendiliğinden gelecek şekilde kaçmak veya mesaiye gitmemektir. Örneğin,

• Bir askerin, mesai saati içinde görev yerini terk edip, iki gün boyunca izinsiz olarak ortadan kaybolması.
• Bir askerin, görev esnasında kıtasını izinsiz terk ederek şehirde dolaşması, ancak yedi gün içinde geri dönmesi.
• Bir askerin, sabah mesaisine gitmeyerek gün boyunca ortadan kaybolması ve akşam geri dönmesi.

İzin süresini geçirmek: İzin, istirahat veya hava değişimi süresini yasal veya kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın altı günü aşmayacak ve bu süre içinde kendiliğinden gelecek şekilde geçirmektir. Örneğin,

• İzin süresi dolmasına rağmen altı gün boyunca birliğine dönmeyen ve daha sonra mazeretsiz olarak dönen bir asker.
• Hava değişimi süresi bittikten sonra, altı gün içinde kendiliğinden dönen bir asker.
• Resmi izin süresi dolmasına rağmen, yasal bir mazeret göstermeksizin altı gün daha izinsiz olarak izin yerinde kalan bir asker

Hizmete mahsus eşyaya zarar vermek: Harp malzemesini veya hizmete tahsis edilmiş bir askeri eşyayı; kasıt, ihmal veya tedbirsizlik sonucu kaybetmek veya hasara uğramasına sebebiyet vermektir. Örneğin,

• Bir askerin, nöbet esnasında ihmalkar davranarak silahını düşürüp hasara yol açması.
• Kasıtlı olarak bir aracın anahtarını kaybetmesi.
• Bir askerin, savaş malzemesini dikkat etmeyerek suya düşürüp zarar vermesi

Hediye istemek veya borç almak: Maiyetinden veya astlarından hediye istemek veya her ne şekilde olursa olsun borç almaktır. Örneğin,

• Bir askerin, altında çalışan bir erden doğum günü için hediye istemesi.
• Bir astsubayın, altında çalışan bir personelden borç para istemesi.
• Bir üst rütbelinin, maiyetindeki askerden kıyafet hediye etmesini talep etmesi

Maiyetinin disiplinsizliği hakkında soruşturma yapmamak: Maiyeti tarafından işlenen bir disiplinsizliği öğrenmesine rağmen ceza vermeme takdir yetkisinin bulunduğu hâller dışında kasten disiplin soruşturması yapmayarak disiplinsizliği örtbas etmektir. Örneğin,

• Bir subayın, bir askerin disiplin ihlalini görmezden gelerek soruşturma açmaması.
• Maiyetindeki bir personelin devamsızlık yapmasını bilmesine rağmen ceza vermemesi.
• Bir askerin, emir vermeden, kasıtlı olarak disiplin soruşturması yapmayıp disiplinsizliği örtbas etmesi.

Asta kötü muamele yapmak: Astına, askeri usul ve kurallar dışında kötü davranmak, eziyet amacıyla hizmetini lüzumsuz yere güçleştirmek veya başkaları tarafından kötü muamelede bulunulmasına müsamaha göstermektir. Örneğin,

• Bir üst rütbelinin, astına görev esnasında sürekli hakaret etmesi.
• Bir komutanın, astına gereksiz yere zorlayıcı fiziksel görevler vermesi.
• Bir üst rütbelinin, astına işkence yapar gibi ağır iş yükü yüklemesi

Nöbet talimatına aykırı hareket etmek: Maddi bir zarar doğmasına sebebiyet vermeyecek şekilde, ilgili mevzuat kapsamındaki nöbet görevlerini yaparken, nöbet yerini terk etmek veya belirlenmiş ve tebliğ edilmiş olan nöbet talimatındaki kurallara aykırı hareket etmektir. Örneğin,

• Bir askerin, nöbet esnasında nöbet yerini terk ederek kısa süreli bir gezinti yapması.
• Nöbetçi askerin, nöbet sırasında uyuyarak nöbet talimatına uymaması.
• Bir askerin, nöbet talimatındaki kuralları dikkate almayarak nöbeti aksatması.

Hoşnutsuzluk yaratmak: Çalıştığı mesai ortamında söz veya fiilleri ile hizmetin yerine getirilmesini olumsuz yönde etkilemektir. Örneğin,

• Bir askerin, mesai saatleri içinde sürekli şikayet ederek iş arkadaşlarının moralini bozması.
• Bir askerin, amirlerine karşı olumsuz söylemlerle çalışma ortamında hoşnutsuzluk yaratması.
• Bir askerin, diğer personelin motivasyonunu düşüren ve hizmetin aksamasına neden olan davranışlar sergilemesi

Tahrik: Asker kişileri, amirlerine veya üstlerine karşı itaatsizliğe, saygısızlığa, mukavemet göstermeye veya müessir fiil işlemeye tahrik veya teşvik etmektir. Örneğin,

• Bir askerin, diğer askerlere amirlerine karşı gelmeleri için kışkırtması.
• Bir askerin, astlarını, üstlerine karşı saygısızca davranmaları için cesaretlendirmesi.
• Bir askerin, diğer askerlere üstlerine fiziksel olarak saldırmaları için tahrikte bulunması.

Sarhoşluk: Tıbbi raporla ispatlanmak veya gizlenemeyecek derecede olmak şartıyla, göreve sarhoş gelmek veya görevdeyken alkollü içki içmektir. Örneğin,

• Bir askerin, gece nöbetine alkollü olarak gelmesi ve bu durumun gizlenemeyecek kadar belirgin olması.
• Bir askerin, mesai sırasında alkollü içki içmesi ve görevi aksatması.
• Bir askerin, bir askeri tatbikat sırasında alkollü olarak görev yapmaya çalışması

Kumar oynamak: Askeri mahâl içinde kumar oynamaktır. Örneğin,

• Bir askerin, kışlada poker oynayarak para karşılığı kumar oynaması.
• Bir askerin, askeriye içinde diğer askerlerle kart oyunları oynayarak bahis yapması.
• Bir askerin, bir askeri lojman içinde kumar oynarken yakalanması.

Yasak edilen malzemeyi bulundurmak: Kıta, karargâh ve kurumlarda ya da görev esnasında bulundurulması veya kullanılması emirle yasak edilen cep telefonu, bilgisayar, radyo, teyp, fotoğraf makinesi gibi görüntü, ses ve benzeri verileri ve bilgileri kaydeden, depolayan veya ileten her türlü cihaz ve aletler ile aksamlarını bulundurmak veya kullanmaktır. Örneğin,

• Bir askerin, askeri bir bölgede cep telefonunu izinsiz kullanması.
• Bir askerin, nöbet esnasında yanına gizlice fotoğraf makinesi alması.
• Bir askerin, yasaklı bilgisayar oyunlarını kışla içinde oynaması.

İzinsiz üyelik: Meslek kuruluşları, dernek ve vakıf üyelikleri ile spor kulüplerinin faal üyeliklerine izin almaksızın girmektir. Örneğin,

• Bir askerin, izin almaksızın bir spor kulübüne aktif üye olması.
• Bir askerin, izinsiz olarak bir dernek veya vakıfa üye olması.
• Bir askerin, izin almadan meslek kuruluşlarına aktif olarak katılması

Disiplin cezasının yerine getirilmesine karşı gelmek: Yetkili kişi veya organlar tarafından verilen disiplin cezalarının, idari yaptırımların veya disiplinsizlik nedeniyle verilen görev ve sorumlulukların gereğinin yerine getirilmesine karşı çıkmak ve bu kapsamda yapılması zorunlu olan görev ve yükümlülükleri tam olarak yerine getirmemektir. Örneğin,

• Bir askerin, verilen disiplin cezasını yerine getirmemek için açıkça itiraz etmesi.
• Bir askerin, kendisine verilen idari yaptırımı yerine getirmemesi.
• Bir askerin, disiplin cezası nedeniyle verilen görevleri yerine getirmeyi reddetmesi.

Kavga etmek: Meşru savunmaya ilişkin şartlar saklı kalmak kaydıyla, askeri mahâl içerisinde, fiilen birisine vurmaktır. Örneğin,

• Bir askerin, bir meslektaşıyla tartışarak ona vurması.
• Bir askerin, kışla içinde diğer bir askerle fiziksel olarak kavgaya tutuşması.
• Bir askerin, bir eğlence sırasında başka bir askere fiziksel saldırıda bulunması

Askerî kimliğini, görev veya faaliyetlerini izinsiz açıklamak: Eyleminin daha ağır bir disiplin suçunu oluşturma durumları hariç olmak üzere kendisinin veya başka bir askerî personelin, askerî kimliğini, görev veya faaliyetleri kapsamında askerî bilgi, belge, konum bilgisi veyahut bunlardan herhangi birini içeren resim, yazı, fotoğraf, ses kaydı, video gibi görsel ve işitsel materyalleri, Millî Savunma Bakanlığınca yetki verilen durumlar hariç, radyo, televizyon, internet, sosyal medya, gazete, dergi, kitap ve diğer tüm medya araçları ile her türlü yazılı, görsel, işitsel ve elektronik kitle iletişim araçları vasıtasıyla yayınlamak veya açıklamaktır. Örneğin,

• Bir askerin, sosyal medya hesabında kendi askeri kimliğini ve görev yerini ifşa etmesi
• Bir askerin, arkadaşlarına askeri operasyonla ilgili gizli bilgileri paylaşması.
• Bir askerin, bir gazeteye askeri kimliği ve faaliyetlerini açıklayan bir röportaj vermesi

Türk Silahlı Kuvvetleri İçin Hizmet Yerini Terk Etmeme Disiplin Cezasının Personele Olumsuz Etkileri

Hizmet Yerini Terk Etmeme Disiplin Cezası, Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) bünyesinde görev yapan bir askerin mesleki kariyeri üzerinde ciddi etkiler doğurabilecek niteliktedir. TSK Disiplin Kanunu’nun 30. maddesi uyarınca, Hizmet Yerini Terk Etmeme Disiplin Cezası dahil olmak üzere tüm disiplin cezaları ilgili personelin şahsi dosyasına kaydedilir. Bu kayıtlar, personelin terfi, atama ve diğer idari işlemlerinde dikkate alınır. Şahsi dosyada yer alan bir kınama cezası, personelin disiplin anlayışı ve askeri standartlara uyum derecesi açısından olumsuz bir izlenim bırakır ve bu durum, terfi süreçlerinde engelleyici bir faktör teşkil edebilir.

Ayrıca, mükerrer disiplinsizlik fiilleri nedeniyle birden fazla Hizmet Yerini Terk Etmeme Disiplin Cezası alınması, daha ağır sonuçlar doğurabilir. TSK Disiplin Kanunu’nun 14. maddesi uyarınca, bir asker aynı fiil nedeniyle iki yıl içinde tekrar kınama cezası alırsa veya bir yıl içinde benzer nitelikte iki farklı ceza alırsa, bir derece daha ağır bir ceza ile tecziye edilir. Bu düzenleme, TSK’nın tekrar eden disiplin ihlallerini önleme ve disiplini muhafaza etme konusundaki kararlılığını göstermektedir.

Hizmet Yerini Terk Etmeme Disiplin Cezası, uyarma ve kınama gibi disiplin cezalarının birikmesi halinde, daha ciddi sonuçlara yol açabilir. 30. maddeye göre, disiplin cezaları, personelin TSK’dan ilişiğinin kesilmesi kararlarında dikkate alınır. Özellikle, belirli bir süre içinde belirli bir sayıda disiplin cezası puanı toplayan veya farklı amirlerden mükerrer cezalar alan bir asker hakkında TSK’dan ayırma cezası uygulanabilir.

Örneğin, bir asker bir yıl içinde 18 disiplin cezası puanı toplar veya farklı amirlerden 12 kez ceza alırsa, bu kişi disiplinsizlik fiilini alışkanlık haline getirmiş sayılır. Hizmet Yerini Terk Etmeme Disiplin Cezası, disiplin amirince verilirse 3.5, disiplin kurulu tarafından verilirse 4.5 ceza puanı almasına neden olur. Bu durumda, sözleşmeli subay ve astsubaylar hariç olmak üzere, subay ve astsubaylar hakkında ayırma cezası verilebilir. Yüksek Disiplin Kurulu, bu tür durumlarda verilen cezaların usulüne uygun olmadığını veya ceza tayininde objektiflikten uzaklaşıldığını tespit ederse, söz konusu cezaları tamamen veya kısmen kaldırabilir ya da personelin görev yerinin değiştirilmesine ve durumunun bir yıllık deneme süresi sonunda yeniden değerlendirilmesine karar verebilir.

Cezanın Yerine Getirilme Şekli

Hizmet yerini terk etmeme cezası, disiplin amirleri veya disiplin kurulları tarafından verilebilir. Disiplin amirleri, bu cezayı TSK Disiplin Kanunu’na ekli (1) sayılı çizelgeye göre verirken, disiplin kurulları ise bu cezayı dört ila on gün arasında bir süreyle verebilir. Cezanın süresi, işlenen disiplinsizlik fiilinin ağırlığına göre belirlenir. Bu süre boyunca personel, mesai saatleri dışında da görev yaptığı yerden ayrılmamak zorundadır.

Örneğin, bir askerin emre itaatsizlik veya nöbet görevini ihmal etmesi durumunda, bu cezaya çarptırılması mümkündür. Cezanın verildiği süre boyunca, askere uygun bir yatma yeri tahsis edilir. Bu yatma yeri, askerin dinlenme ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde düzenlenir, ancak bu süre zarfında askerin günlük yaşam alanı, kışla veya görev yaptığı alan olacaktır.

Hizmet yerini terk etmeme cezasının uygulanması sırasında, tatil günlerinde cezanın yerine getirilmesine ara verilir. Bu, cezanın yalnızca mesai günlerinde uygulanacağı anlamına gelir. Ayrıca, ceza süresi boyunca personel, hizmete ilişkin durumlar hariç olmak üzere, günde toplam bir saati geçmemek kaydıyla ziyaretçi kabul edebilir. Bu düzenleme, askerin sosyal hayatını tamamen kısıtlamamak amacıyla yapılmıştır, ancak ziyaretler sınırlı tutulur ve sıkı bir şekilde denetlenir.

Hizmet Yerini Terk Etmeme Cezası Gerektiren Hallerde, Bir Derece Daha Ağır Ceza veya Bir Alt Ceza Verilmesi ve Disiplin Amirinin Takdir Yetkisi

Disiplin Kanunun 14. maddesinin 1. fıkrası, belirli koşullar altında disiplinsizliklere verilen cezanın bir derece ağırlaştırılabileceğini öngörmektedir. Buna göre, bir personel, disiplinsizlik fiilini işlediği tarihten geriye doğru iki yıl içinde aynı disiplinsizlikten dolayı disiplin cezası almışsa veya bir yıl içinde aynı derecede cezayı gerektiren farklı disiplinsizlikler nedeniyle iki defa ceza almışsa, hizmete kısmi süreli devam cezası yerine bir derece daha ağır bir ceza  (oda hapsi ) cezası verilmesi sadece seferberlik ve savaş durumları ile barış zamanında karasuları dışında bulunan gemilerde işlenen fiiller için mümkündür.

Kanunun 14/3 maddesi disiplin amirinin amirinin uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezalarında disiplin amirinin disiplin cezası vermeyebileceği öngörülmüştür. Bu nedenle hizmet yerini terk etmeme disiplin cezasını gerektiren fiillerin işlendiği zaman amirinin ceza vermeme yetkisi yoktur.

Disiplin Amirinin Bir Alt Ceza Uygulaması

Disiplin Kanunun 14.maddesinin 2. fıkrası, disiplin amirlerine, personelin olumlu hizmet geçmişi, sicili, disiplin durumu ve eylemin niteliği gibi faktörleri göz önünde bulundurarak, bir derece daha hafif ceza uygulama yetkisi tanımaktadır. Bu, disiplin amirlerine, disiplinsizlik fiilini objektif bir şekilde değerlendirip, cezayı buna göre hafifletme imkanı sunar.

Disiplin amirleri, örneğin, hizmet yerini terk etmeme cezası gerektiren bir durumda, personelin geçmişteki disiplinli davranışları ve sicilinde yer alan olumlu notları göz önünde bulundurarak, bu cezayı aylıktan kesme cezasına çevirebilir. Aynı şekilde, disiplin amirleri, uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezalarını gerektiren disiplinsizliklerde, cezayı tamamen uygulamama takdirine de sahiptir. Disiplin amirlerine bu hak hizmet yerine terk etmeme cezasında verilmemiştir.

Hizmet Yerini Terk Etmeme Disiplin Cezasında Zamanaşımı

6413 Sayılı Kanunun 39’uncu maddesinde Disiplin amirleri, bir disiplinsizlik olayını öğrendikten sonra, en geç bir ay içinde disiplin cezası vermelidir. Ancak, disiplin cezasını gerektiren fiil veya davranışların gerçekleştiği tarihten itibaren iki yıl geçmişse, disiplin cezası verilemez. Eğer fiilin incelenmesi ve araştırılması gerekiyorsa, inceleme ve araştırmaya bir ay içinde başlanmalı ve bu süreç altı ayı geçmemelidir. Bu durumda, inceleme ve araştırma süresi bir aylık süreye dahil edilmez.

Hizmet Yerini Terk Etmeme Disiplin Cezalarına İtiraz Usulü

Hizmet yerini terk etmeme disiplin cezasına itiraz süreci, TSK Disiplin Kanunu’nun 41. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre, disiplin amirleri tarafından verilen bu cezaya karşı, cezanın tebliğ edilmesinden itibaren iki iş günü içinde itiraz edilebilir. İtiraz, yazılı olarak bir üst disiplin amirine yapılır. Eğer itiraz süresi içinde yapılmazsa, ceza kesinleşir ve itiraz hakkı kaybedilir.

Eğer personel, cezanın tebliğini kasıtlı olarak reddederse, bu durum en az iki imzalı bir tutanakla tespit edilir ve tutanağın tutulduğu tarih tebliğ tarihi olarak kabul edilir. İtiraz başvurusunun ardından, yetkili üst disiplin amiri üç iş günü içinde itirazı karara bağlamak zorundadır. Ancak, ilave inceleme gerekmesi halinde bu süre bir katına kadar uzatılabilir. Üst disiplin amiri, itirazı haklı bulursa verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir; aksi durumda itiraz reddedilir ve karar kesinleşir.

Hizmet Yerini Terk Etmeme Disiplin Cezalarına Karşı Yargı Yoluna Başvurulması

Hizmet yerini terk etmeme cezası, TSK Disiplin Kanunu’na göre subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler hakkında uygulanabilir ve bu ceza, iptal davası açılabilecek disiplin cezaları arasında yer almaktadır. Bu nedenle, hizmet yerini terk etmeme cezasına karşı yargı yoluna başvurulabilir. Cezaya itiraz edilip reddedildikten ve ceza kesinleştikten sonra, personel bu cezaya karşı 60 gün içerisinde iptal davası açabilir. Dava açma süresi, cezanın kesinleşmesinden itibaren başlar.

SONUÇ

Hizmet yerini terk etmeme cezası, TSK’da disiplini korumak için önemli bir tedbirdir. Bu ceza, personelin kariyerini olumsuz etkileyebilir ve terfi, atama gibi süreçlere engel teşkil edebilir. Disiplin amirlerinin, cezayı adil ve zamana uygun şekilde uygulamaları, hem disiplinin sağlanması hem de personelin haklarının korunması açısından kritik öneme sahiptir. Bu nedenle haksızlığa uğradığını düşünen personel kanunda belirtilen itiraz yoluna ve idari yargıda iptal davası yoluna giderek hakkını savunmalıdır.

TSK Disiplin Cezaları: Hizmet Yerini Terk Etmeme Disiplin Cezasının Kapsamı Ve Uygulanması yazısı ilk önce Birikken Hukuk Bürosu - Av. Alperen Birikken üzerinde ortaya çıktı.