4857 sayılı İş Kanunu 24. maddesi çerçevesinde işçinin haklı nedenle fesih sebepleri sayılmıştır. Evlilik nedeni ile fesih 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında düzenlenmemiş olmakla birlikte 1457 sayılı Eski İş Kanunu’nun 14. maddesinde evlilik sebebi ile iş akdinin feshine yer verilmiştir. Düzenlemeye göre;
“Bu Kanuna tabi işçilerin hizmet akitlerinin:
…kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması hallerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet aktinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir.”
Bu düzenleme 4857 sayılı İş Kanunu’nun 120. maddesi uyarınca halen yürürlükte bulunmaktadır. Bu doğrultuda İş Kanunu tarafından kadın işçilere tanınmış olan evlilik nedeniyle iş akdinin feshi ve hukuki neticeleri incelenecektir.
Evlilik Nedeniyle İş Akdinin Feshinin Koşulları
Kadın işçi, evlenme tarihinden itibaren 1 yıl içerisinde, işverene bu hususu yazılı olarak bildirmek koşuluyla iş akdini haklı nedenle feshetme hakkına sahiptir. Yasal düzenlemeye göre fesih hakkını kullanan kadın işçi her çalışma yılına karşılık 30 günlük giydirilmiş brüt ücreti tutarında kıdem tazminatına hak kazanacaktır.
Evlilik nedeniyle fesih ve kıdem tazminatı talep etme hakkı yalnızca resmi nikah neticesinde geçerli olup dini nikah kıyılması ya da düğün tarihi kadın işçiye bu hakkı vermemektedir. Yine kadın işçinin bu hakkını resmi nikah tarihinden itibaren 1 yıl içerisinde kullanması gerekmektedir. 1 yılın dolmasının ardından haklı fesih hakkı ortadan kalkacaktır. Örneğin; 30.08.2024 tarihinde evlenen kadın işçinin, fesih hakkını 30.08.2025 tarihine kadar kullanması gerekmektedir.
Evlilik nedeniyle fesih hakkı sayılı hallerden başka bir koşula bağlanmamıştır. Kadının, resmi nikah tarihinden itibaren 1 yıl içerisinde fesih hakkını kullanması, koşullarının oluşması halinde, kıdem tazminatına hak kazanmasına yeterlidir. İşçinin, fesih hakkını kullanmasındaki saik irdelenemeyecektir.
Erkek İşçi Evlilik Nedeniyle İş Akdini Feshedebilir Mi?
Evlilik sebebiyle iş akdini fesih hakkı yalnızca kadın işçiye tanınmış bir haktır. Erkek işçinin evlenmesi halinde evlilik nedenine dayanarak iş akdini fesih hakkı bulunmamaktadır. Evlenmesinin ardından iş akdini fesheden erkek işçi, başkaca haklı sebeplerinin de olmaması durumunda, kıdem tazminatı talep edemeyecektir.
Evlilik Nedeniyle Fesih Neticesinde Kıdem Tazminatı Hakkı
Yasal düzenlemeye göre fesih hakkını kullanan kadın işçi her çalışma yılına karşılık 30 günlük giydirilmiş brüt ücreti tutarında kıdem tazminatına hak kazanacaktır. Kıdem tazminatı kazanmanın genel koşulları burada da geçerli olup kadın işçinin 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi işçilerden olması, hizmet süresinin en az 1 yıl olması, evlilik nedeniyle fesih hakkını 1 yıllık hak düşürücü süre içerisinde kullanmış olması gerekmektedir. Bu koşullardan birini sağlamayan kadın işçinin kıdem tazminatı talebi reddedilecektir.
Ayrıca varsa, kadın işçi fazla mesai ücret, yıllık izin ücreti, ücret, hafta tatili ücreti gibi başkaca işçilik alacaklarını da talep etme hakkına sahiptir. Ancak iş akdi, işçinin kendi iradesiyle sona erdirildiği için bu noktada işverenin ihbar tazminatı ödeme sorumluluğu doğmayacaktır. Yine kadın işçi de evlilik sebebiyle iş akdini feshederken ihbar sürelerine uymak zorunda değildir. İhbar tazminatı hakkında detaylı bilgi edinmek için; tıklayınız.
Evlilik Nedeniyle İş Akdini Fesheden Kadın İşçi Başka İşte Çalışabilir Mi?
Evlilik nedeniyle fesih hakkı kadın işçiye özgü haklardandır. Yasal düzenlemede kadın işçinin bu hakkı kullanabilmesi, fesih hakkını kullandıktan sonra başkaca bir işte çalışamayacağı ya da belirli süre çalışamayacağı gibi bir koşula bağlanmamıştır. Nitekim çalışma ve sözleşme hürriyet Anayasal çerçevede korunan haklardandır. Dolayısıyla kadın işçinin evlilik nedeniyle fesih hakkını kullanmasının ardından kısa bir süre sonra başka işte çalışmaya başlaması, hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olmayacaktır.
İş Akdini Feshederken Evlilik Sebebini İleri Sürmeyen İşçi Kıdem Tazminatı Talep Edebilir Mi?
Kural olarak kadın işçinin kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için iş akdini evlilik sebebiyle feshettiğini bildirmesi gerekmektedir. Hak kaybı yaşanmaması adına işçinin süresi içerisinde bu hakkını kullanırken bir dilekçe ya da noter kanalıyla gönderilecek bir ihtarname ile iş akdini feshetmesinde yarar vardır. Yargıtay kararlarında ise; işçi her ne kadar bu hakkını kullandığını ileri sürmeksizin iş akdini feshetse de iş akdinin feshi, evlilik nedeniyle fesih hakkı süresi içerisinde gerçekleşmişse, kadın işçinin kıdem tazminatına hak kazanacağına hükmedilmektedir. Kıdem tazminatı hakkında detaylı bilgi edinmek için; tıklayınız.
Evlilik Nedeniyle İş Akdini Fesheden İşçi İşsizlik Maaşına Hak Kazanabilir Mi?
4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu, işçilerin işsizlik maaşına hak kazanmasına ilişkin düzenlemelere yer vermiştir. Kanun’un 51. Maddesinde işsizlik ödeneğine hak kazanmanın koşulları düzenlenmiştir. Düzenlemeye göre; işçinin işsizlik ödeneğinden faydalanabilmesi için işini, işverenden kaynaklanan sebeplerle sona erdirmesi, işçinin iş akdinin haklı neden olmaksızın sona erdirilmesi gerekmektedir.
İş sözleşmesini kendi isteğiyle fesheden işçi işsizlik maaşı almaya hak kazanamayacaktır. Bir diğer deyişle; işçinin kıdem tazminatına hak kazanması işsizlik maaşı talep edebilmesi için yeterli değildir. Evlilik nedeniyle fesih hakkı, kullanılması zorunlu haklardan olmayıp fesih hakkını kullanan kadın işçinin iş akdini kendi isteğiyle feshettiği kabul edilmektedir. Bu fesih sebebi işverenden kaynaklanan fesih sebeplerinden de sayılmadığından işçi, evlilik nedeniyle iş akdini feshetmesi neticesinde işsizlik maaşından faydalanamayacaktır.
Kıdem Tazminatı Talebinde Arabuluculuk ve Görevli – Yetkili Mahkeme
Kıdem tazminatı alacağının hukuki yollardan talep edilebilmesi, bu hususta alacak talepli dava açılabilmesi arabuluculuğa tabi tutulmuştur. Bu nedenle kıdem tazminatı alacağını alamayan işçinin, zamanaşımı süresi içerisinde, dava açılmasına yetkili olan yer mahkemelerinde bulunan arabuluculuk bürolarına, arabuluculuk bürosunu bulunmadığı yerlerde yetkili yazı işleri müdürlüğüne, kıdem tazminatı talebiyle, işverene yahut işverenin birden fazla olduğu hallerde işverenlere karşı arabuluculuk başvurusu yapması gerekmektedir. Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamaması halinde işçi, İş Mahkemeleri nezdinde kıdem tazminatı alacağı talebiyle dava açabilmektedir.
Kıdem tazminatı alacağı İş Kanunu kapsamında talep edilen alacaklardan olup görevli mahkeme İş Mahkemeleridir. Yetkili mahkeme ise; işverenin merkezinin bulunduğu yer mahkemesi yahut işçinin en son çalışma yaptığı yer mahkemesidir. Örneğin; merkezi Ankara’da bulunan bir şirketin İstanbul’da bulunan bir şubesinde çalışma yapan işçi kıdem tazminatı alacağını Ankara ya da İstanbul İş Mahkemelerinden talep etmek hakkına sahiptir.
Evlilik Nedeniyle İş Akdinin Feshi Sebebiyle Kıdem Tazminatında Zamanaşımı
Evlilik nedeniyle iş akdinin feshi hakkı 1 yıllık hak düşürücü süreye tabi tutulmuştur. Kadın işçinin fesih hakkını resmi nikah tarihinden başlamak üzere 1 yıllık süre içerisinde kullanması gerekmektedir. Aksi halde fesih hakkını kaybedecektir. Öte yandan; fesih hakkının doğması için resmi nikah gerçekleştirilmesi gerekmekte olup dini nikah kıyılması kadın işçiye fesih hakkı tanınması için yeterli değildir.
Evlilik nedeniyle fesih hakkını kullanan kadın işçiye kıdem tazminatının ödenmemesi ya da eksik ödenmesi halinde ise kıdem tazminatına uygulanan yasal zamanaşımı süresi gündeme gelecektir. Kıdem tazminatı alacağı fesih tarihinden itibaren 5 yıllık zamanaşımına tabi tutulmuştur. Arabuluculuk süreci işletilmesinin zorunlu tutulmasının bir neticesi olarak arabuluculuk sürecinde geçen zaman zamanaşımı süresini durdurmaktadır. Örneğin; arabuluculuk başvuru tarihi ile anlaşmama tutanağının imzalandığı toplantı tarihi arasında geçen 1 aylık sürede kıdem tazminatı alacağına ilişkin zamanaşımı süresi işlemeyecektir.
Sonuç
Kadın işçilerin evlilik sebebiyle işten ayrılma hakkı, Türk İş Hukuku’nda özel bir koruma sağlamaktadır. Bu hak, resmi nikahın ardından bir yıl içerisinde kullanılabilir ve kadın işçiye kıdem tazminatı alma imkanı tanır. Ancak bu hakkın kullanılabilmesi için belirli koşulların yerine getirilmesi gerekmektedir. Evlilik nedeniyle işten ayrılan kadın işçi, kıdem tazminatının yanı sıra diğer işçilik alacaklarını da talep edebilir, ancak işsizlik maaşına hak kazanamaz. Ayrıca, bu fesih hakkını kullanan kadın işçinin başka bir işte çalışmaya başlaması da hukuki açıdan engel teşkil etmemektedir. Bu hakların doğru şekilde kullanılabilmesi için iş sözleşmesinin feshi sırasında dikkatli olunmalı ve gerektiğinde yasal danışmanlık alınmalıdır. Son olarak, fesih sonrası doğacak kıdem tazminatı taleplerinde arabuluculuk süreci işletilmesi zorunluluğunun ve zamanaşımı süresinin göz ardı edilmemesi gerekmektedir.