Elbirliği mülkiyeti, birden fazla kişinin belirli bir mal veya hak üzerinde ortak mülkiyet hakkına sahip olduğu, ancak paylarının önceden belirlenmediği özel bir mülkiyet türüdür. Türk Medeni Kanunu’nun 701.-703. maddelerinde düzenlenen elbirliği mülkiyeti, özellikle miras ortaklığı, aile malları ortaklığı ve adi ortaklık gibi hukuki ilişkilerde ortaya çıkar.
Bu yazıda, elbirliği mülkiyetinin tanımı, hukuki dayanağı, yönetimi, ortakların hakları ve yükümlülükleri ile sona erme şartları detaylı bir şekilde ele alınacaktır.
Elbirliği Mülkiyeti Nedir?
Elbirliği mülkiyeti, kanundan veya kanunda öngörülen sözleşmelerden doğan topluluk mülkiyetidir. Bu mülkiyet türü, birden fazla kişinin aynı mal veya hak üzerinde belirli bir topluluk ilişkisine dayanarak malik olması durumunda ortaya çıkar.
Elbirliği Mülkiyetinin Özellikleri
- Belirlenmiş Paylar Yoktur: Ortakların bireysel payları belirlenmemiştir.
- Oybirliği İlkesi Geçerlidir: Yönetim ve tasarruf işlemlerinde ortakların tamamının onayı gereklidir.
- Topluluk İlişkisine Dayanır: Miras, mal ortaklığı, aile malları ortaklığı gibi hukuki bağlardan kaynaklanır. Bu ortaklık çeşitleri sınırlı sayıdadır.
- Bireysel Tasarruf Mümkün Değildir: Ortaklardan hiçbiri mülkiyetin tamamı üzerinde tek başına işlem yapamaz. Ortakların hakları malın tamamına sirayet eder. Elbirliği mülkiyetinde taraflar zorunlu dava arkadaşıdır. Ortaklar birlikte dava açmak zorundadır.
Türk Medeni Kanunu’nun 701. maddesi elbirliği mülkiyetini şu şekilde tanımlar:
“Kanun veya kanunda öngörülen sözleşmeler uyarınca oluşan topluluk dolayısıyla mallara birlikte malik olanların mülkiyeti, elbirliği mülkiyetidir. Elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş payları olmayıp her birinin hakkı, ortaklığa giren malların tamamına yaygındır.”
Elbirliği Mülkiyetinin Hukuki Kaynakları
Elbirliği mülkiyeti, temel olarak aşağıdaki hukuki ilişkilerden doğar:
- Miras Ortaklığı (TMK m. 640): Bir kişinin ölümüyle birden fazla mirasçı bulunması durumunda tereke, elbirliği mülkiyeti esaslarına göre yönetilir. Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir. Sadece miras ortaklığında ortaklar elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesini talep edebilirler. Paylı Mülkiyet hakkında detaylı bilgi edinmek için; tıklayınız.
TMK m. 640 –“Birden çok mirasçı bulunması hâlinde, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar, mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir. Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olurlar ve sözleşme veya kanundan doğan temsil ya da yönetim yetkisi saklı kalmak üzere, terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler.”
- Mal Ortaklığı (TMK m. 256): Eşler arasında mal ortaklığı rejimi kabul edildiğinde, mallar üzerinde elbirliğiyle mülkiyet hakkı doğar. Mal ortaklığında ortaklık; eşlerden birinin ölümü, boşanma veya evliliğin iptali ya da kanun veya mahkeme kararı gereğince mal ayrılığına geçişte ortaklık son bulacaktır.
Madde 256- Mal ortaklığı rejimi, ortaklık malları ile eşlerin kişisel mallarını kapsar.
- Aile Malları Ortaklığı (TMK m. 373): Aile bireyleri arasında kurulan ve belirli malların birlikte işletildiği ortaklık türüdür. Aile ortaklığı, tüm ortakların anlaşması veya feshin bildirilmesiyle sona erebilir. Ayrıca, ortaklık süresi açıkça ya da örtülü olarak uzatılmadığı takdirde sürenin bitmesiyle de sona erer. Ortaklardan birinin payının haczedilmesi ve satışının istenmesi, ortaklardan birinin iflası veya haklı bir sebebe dayanarak ortaklardan birinin ortaklığın sona ermesini talep etmesi de ortaklığın sona erme sebepleri arasındadır.
Madde 373– Hısımlar, kendilerine geçen mirasın tamamı veya bir bölümüyle ya da ortaya başka mallar koymak suretiyle aralarında bir aile malları ortaklığı kurabilirler.
- Adi Ortaklık (TBK m. 638): Borçlar Kanunu’nda düzenlenen adi ortaklıkta ortaklar, belirli bir amaca ulaşmak için malvarlıklarını bir araya getirerek elbirliği mülkiyetine tabi olurlar. Taraflar ortaklık sözleşmesi ile elbirliği mülkiyeti değil, paylı mülkiyet kurabilirler. Adi ortaklık, çeşitli durumlarda sona erebilir. Ortaklık sözleşmesinde belirlenen amacın gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin imkânsız hale gelmesi, ortaklığın sona erme sebeplerinden biridir. Eğer sözleşmede ortaklığın mirasçılarla devam edeceğine dair bir hüküm bulunmuyorsa, ortaklardan birinin ölümü de ortaklığı sonlandırır. Benzer şekilde, ortaklık sözleşmesinde aksine bir hüküm yoksa, bir ortağın kısıtlanması, iflas etmesi veya tasfiyedeki payının cebrî icra yoluyla satılması halinde ortaklık sona erer. Bunun yanı sıra, tüm ortakların oybirliğiyle ortaklığı sonlandırma kararı alması veya sözleşmede belirlenen sürenin dolması da ortaklığın sona ermesine neden olur. Ortaklık sözleşmesi, feshi bildirme hakkını saklı tutmuşsa ya da ortaklık belirsiz süreli veya ortaklardan birinin ömrü boyunca kurulmuşsa, bir ortağın fesih bildiriminde bulunması yeterlidir. Son olarak, haklı sebeplerin varlığı halinde, mahkeme kararıyla herhangi bir ek koşul aranmaksızın ortaklık sona erdirilebilir.
Madde 638- Ortaklık için edinilen veya ortaklığa devredilen şeyler, alacaklar ve ayni haklar, ortaklık sözleşmesi çerçevesinde elbirliği hâlinde bütün ortaklara ait olur.
Elbirliği Mülkiyetinde Yönetim
Elbirliği mülkiyetinde yönetim, ortakların oybirliği ile karar almasını gerektiren bir süreçtir. Türk Medeni Kanunu’nun 702. maddesine göre:
“Kanunda veya sözleşmede aksine bir hüküm bulunmadıkça, gerek yönetim, gerek tasarruf işlemleri için ortakların oybirliğiyle karar vermeleri gerekir.”
1. Ortakların Hakları ve Yükümlülükleri
Elbirliği mülkiyetinde ortakların hakları ve yükümlülükleri şunlardır:
- Oybirliği İlkesi: Yönetim kararları, tüm ortakların oybirliği ile alınmalıdır.
- Yönetim Yetkisi: Ortaklar, yönetim yetkisini içlerinden birine devredebilirler.
- Koruma Hakkı: Ortaklardan her biri, ortaklığa giren hakların korunmasını talep edebilir.
2. Yönetimde Oybirliği ve İstisnaları
Elbirliği mülkiyetinde oybirliği kuralı esastır, ancak bazı durumlarda bireysel hareket edilebilir:
- Acil Durumlar: Ortaklardan biri, taşınmazın korunması için gerekli onarım işlemlerini yaptırabilir.
- Mahkeme Müdahalesi: Anlaşmazlık durumunda mahkemeye başvurularak yönetim konusunda karar alınabilir.
Elbirliği Mülkiyetinin Sona Ermesi
Elbirliği mülkiyeti, aşağıdaki durumlarda sona ermektedir:
1. Paylı Mülkiyete Geçiş
Ortaklar, elbirliği mülkiyetini sona erdirerek malı paylı mülkiyete dönüştürebilirler.
2. Malın Devri
Elbirliği mülkiyetine tabi malın üçüncü bir kişiye satılması veya devredilmesi, mülkiyetin sona ermesine yol açar.
3. Topluluğun Dağılması
Elbirliği mülkiyetinin dayandığı hukuki ilişki sona erdiğinde, mülkiyet de sona erer. Örneğin, miras ortaklığı mirasın paylaşımıyla sona erer.
4. Mahkeme Kararıyla Sona Erme
Ortaklar arasında ciddi anlaşmazlıklar varsa, mahkemeye başvurarak elbirliği mülkiyetinin sona erdirilmesi talep edilebilir.
Sonuç
Elbirliği mülkiyeti, miras ortaklığı, mal ortaklığı ve adi ortaklık gibi hukuki ilişkilerde sıkça karşılaşılan bir mülkiyet türüdür. Paylı mülkiyetten farklı olarak, ortakların belirli payları olmayıp, her biri malın tamamı üzerinde hak sahibidir. Yönetim ve tasarruf işlemlerinde oybirliği aranırken, bazı durumlarda bireysel hareket etme hakkı tanınabilir.
Elbirliği mülkiyetine tabi bir malınız varsa ve paylaşım, yönetim veya tasarruf işlemleri hakkında detaylı bilgi almak istiyorsanız, hukuki destek için Birikken Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Ek Bilgiler ve Sıkça Sorulan Sorular
Elbirliği mülkiyeti ile paylı mülkiyet arasındaki farklar nelerdir?
- Elbirliği mülkiyetinde paylar belirli değildir, paylı mülkiyette ise her ortak kendi payı üzerinde hak sahibidir.
- Paylı mülkiyette bireysel tasarruf mümkündür, elbirliği mülkiyetinde ise ortak hareket etmek gerekir.
Elbirliği mülkiyetinde ortaklardan biri mülkiyet hakkını devredebilir mi?
- Hayır, ortaklar oybirliği olmadan mülkiyet hakkını devredemez.
Mahkeme müdahalesi hangi durumlarda gerekli olur?
- Ortaklar arasında anlaşmazlık çıktığında, yönetim konusunda ihtilaf yaşandığında mahkemeye başvurulabilir.