Gece Çalışması Nedir?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 69.maddesinde gece süresi ve gece çalışması özel olarak düzenlenmiştir. Yasaya göre “gece”; en geç saat 20:00 ile en erken saat 06:00 arası olarak kabul edilmektedir. İşçinin çalışmasının tamamının “gece” saatleri içerisinde olmaması durumunda, işçinin günlük çalışmasının ne kadarının gece, ne kadarının gündüze denk geldiği irdelenmelidir. Çalışmasının yarısından fazlası gece saatlerinde olan işçinin gece çalışması yaptığı kabul edilmelidir.
İşyerinde yürütülen faaliyetin 24 saat kesintisiz sürmesinin zorunluğu olmadığı işyerlerinde gece çalışması yaptırılması yasaklanmıştır. Genellikle hastane çalışanları ve otel çalışanları ile güvenlik hizmeti veren çalışanların gece çalışması yaptığı görülebilmektedir.
Gece Çalışmasında Fazla Mesainin Hesaplanması
Haftalık 45 saati, günlük ise 11 saati aşan çalışmalar fazla çalışma olarak nitelendirilmektedir. Ancak bu husus gece çalışmasında farklılık göstermektedir. Gece çalışmalarında günde 7,5 saati aşan çalışmalar fazla çalışma olarak kabul edilmektedir. Gece çalışan işçinin, haftalık toplam çalışma süresine bakılmaksızın günlük bazda fazla mesai saatlerinin tespiti gerekecektir.
Genel kural gereği işçilerin fazla çalışma yaptığı her saatin karşılığında normal saatlik ücretinin 1,5 katı kadar ücret ödenmesi gerekecektir. Gece çalışmasında genel kuraldan ayrı olarak haftalık değil, günlük olarak fazla mesai tespit edilmektedir. Örneğin işçi, haftada toplam 40 saat çalışmışken, eğer haftanın bir günü ara dinlenmeler hariç günde 10 saat çalışmış ise 2,5 saatlik fazla mesai ücretine hak kazanacaktır.
Gece Çalışmasında Fazla Mesai Onayı
Gece çalışması yapan işçinin günde 7,5 saatten fazla çalışma yapmasının istendiği durumlarda işçiden yazılı olarak fazla mesai onay belgesi alınması gerekmektedir. Gece çalışmalarında fazla mesai onayına ilişkin özel bir düzenleme bulunmamakla birlikte fazla çalışmayı düzenleyen İş Kanunu 41/7 maddesinin kıyasen uygulanması gerekmektedir. (” Fazla mesai nasıl talep edilir?” makalemizi okumak için; tıklayınız.)
Diğer yandan işveren, işçinin sağlığının gece vardiyasında çalışmaya uygun olup olmadığını sağlık raporu almak suretiyle denetlemelidir. Bu denetimin belirli periyotlarda tekrarlanması gerekmektedir. İşçinin sağlığının gece vardiyasında çalışmaya uygun olmadığının sağlık raporuyla tespit edilmesi halinde artık işçi gece vardiyasında çalıştırılamaz. İşveren tarafından imkan olması halinde işçinin gündüz vardiyasında çalışmasının sağlanması gerekecektir.
İşçilerin Sürekli Olarak Gece Vardiyasında Çalıştırılması
Vardiya usulü çalışma yapılan işyerlerinde işçinin sürekli olarak gece vardiyasında çalıştırılması işçiye haklı nedenle fesih imkanı tanımaktadır. Örneğin bir hafta boyunca gece vardiyasında çalışmış olan işçinin devam eden haftada gündüz vardiyasında çalışması yönünde düzenlemeye gidilmelidir.
Gece Çalışması Yapan İşçinin Haklı Nedenle Fesih Hakkının Olduğu Durumlar
İşçinin sağlığının gece vardiyasında çalışmaya uygun olmadığının tespitine rağmen gece vardiyasında çalıştırılması, bir işçinin sürekli olarak gece vardiyasında çalıştırılması, işçiden yazılı onay alınmaksızın gece vardiyasında 7,5 saatten fazla çalışma yaptırılması, fazla çalışma yapan işçinin bu çalışmalarının karşılığının ödenmemesi ya da eksik ödenmesi gibi durumlarda işçi, iş akdini haklı nedenlerle feshedebilecektir. Haklı nedenle iş akdini fesheden işçi, koşulların oluşması halinde kıdem tazminatına da hak kazanacaktır. (Kıdem tazminatı hakkında detaylı bilgi edinmek için; tıklayınız.)