Mirasçılık belgesi, vefat eden kişinin malvarlığının mirasçılarına ve/veya vasiyet alacaklılarına geçmesi için gerekli olan belgelerden biridir. Mirasçılık belgesi vefat eden kişinin, bir diğer deyişle murisin, mirasçılarını ve miras paylarını göstermektedir.
Bu yazımızda, mirasçılık belgesinin niteliği, mirasçılık belgesinin nereden ve kimler tarafından talep edilebileceği ile mirasçılık belgesinin iptal edilip edilemeyeceği hususları detaylı olarak ele alınacaktır.
Mirasçılık Belgesi Nedir?
Mirasçılık belgesi ve niteliği 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 598. Maddesinde düzenlenmiştir.
“Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir. Mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarrufa mirasçılar veya başka vasiyet alacaklıları tarafından kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmedikçe, lehine tasarrufta bulunulan kimseye, sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir. Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. Ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklıdır.”
Mirasçılık belgesi, yasal ve atanmış mirasçılarla birlikte vasiyet alacaklılarına verilen ve mirasçıların miras paylarını gösterir, mirasçılara tereke üzerinde tasarrufta bulunma yetkisi veren bir belgedir. Miras belgesinde açıklanan mirasçıların aksi ispat olununcaya kadar mirasçı sıfatlarını haiz olduklarını ispatladıkları kabul edilmektedir. Mirasçılık belgesi her ne kadar resmi nitelikte bir belge olarak kabul edilse dahi aksi her zaman ispat olunabilmektedir.
Mirasçılık Belgesi Nereden Talep Edilir?
Mirasçılık belgesi, mahkemeden veya noterden talep edilebilmektedir. Mirasçılık belgesinin noterliklerden talep edilebileceğine ilişkin düzenleme 14.04.2011 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan ve 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6217 sayılı Yargı Hizmetlerinin Hızlandırılması Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 19. Maddesi ile getirilmiştir. Düzenleme uyarınca mirasçılık belgelerinin noterliklerden de alınabileceği hüküm altına alınmıştır. Ancak her halde noterlikten mirasçılık belgesi alınması mümkün olmayıp çekişmeli veya muğlak durumların varlığı halinde mirasçılık belgelerinin sulh hukuk mahkemeleri nezdinde talep edilmesi gerekecektir.
1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 71/C maddesi uyarınca; “Noterlerin verdiği mirasçılık belgesi hakkında menfaati ihlal edilenler tarafından sulh hukuk mahkemesine itirazda bulunulabilir. Sulh hukuk mahkemesi, itiraz üzerinde verdiği kararın bir örneğini ilgili notere ve Türkiye Noterler Birliğine bildirir.” İtiraz için herhangi bir süre öngörülmemiş olup Noterlikten alınan mirasçılık belgesine ilişkin herhangi bir sürede Sulh Hukuk Mahkemesine itiraz başvurusunda bulunulabilir.
Mirasçılık Belgesi Alınabilmesi İçin Aranan Koşullar Nelerdir?
Mirasın yasal olarak mirasçılara geçebilmesi için mirasbırakanın ölmüş veya mirasbırakan hakkında gaiplik kararı verilmiş olması gerekmektedir. Hüküm gereği mirasçılık belgesi talep edilebilmesi için ölümün veya gaipliğin ispatlanması gerekecektir. Ölüm hali kural olarak nüfus kayıtları ile tespit edilebilmekte olup gaiplik için ise mahkeme kararı gerekmektedir.
Diğer yandan mirasçılık belgesinin düzenlenebilmesi için tüm mirasçıların tespit edilebiliyor olması gerekecektir. Yasal mirasçılar nüfus kayıtlarının incelenmesi ile tespit edilebilmektedir. Mirasçıların tamamının tespit edilebilmesi için araştırma yapılması gerekecektir. Bu nedenlerle mirasçıların tamamının tespit edilemiyor olması halinde mirasçılık belgesinin sulh hukuk mahkemelerinden talep edilmesi gerekecektir.
Bir diğer husus ise mirasçılık belgesinin düzenlenebilmesi için bir kişinin mirasçılık ehliyetine sahip olması gerekecektir. Mirasçılık ehliyetine sahip olunabilmesi için mirasçının mirasbırakanın ölümü anında sağ olması gerekmektedir. Sağ olma koşulunun tek istisnası cenindir. Mirasçı sıfatına sahip olabilecek bir ceninin mirasbırakanın ölümü anında ana rahmine düşmüş olması halinde, mirasçılık belgesi düzenlenebilmesi ve miras paylarının gösterilebilmesi için ceninin tam ve sağ olarak doğumu beklenecektir.
Mirasçılık Belgesinin Noterden Alınamayacağı Haller Nelerdir?
Mirasçılık belgesinin sulh hukuk mahkemelerinden veya noterliklerden talep edilebileceği hüküm altına alınmışsa da bazı hallerde mirasçılık belgesinin noterlikler tarafından düzenlenmesi mümkün olmamaktadır. Noterlikler tarafından mirasçılık belgesi düzenlenebilmesi için mirasçılığa ilişkin çekişmeli bir durum olmaması gerekmekte, murisin mirasçılarının nüfus kaydının incelenmesi suretiyle tespit edilebiliyor olması gerekmektedir.
• Noter tarafından yapılacak nüfus kaydı incelemesi neticesinde, miras bırakan ile mirasçı arasındaki soybağının tespit edilemiyor olması halinde,
• Mirasçılık belgesinin yabancı bir kimse tarafından talep edilmesi,
• Miras bırakanın vasiyetnamesinin bulunması,
• Mirasbırakanın 04/04/1926 tarihinden önce vefat etmiş olması,
• Mirasbırakanın 23/11/1990 tarihinden önce vefat etmiş olup vefat ettiği tarihte eşinin sağ olması durumlarında,
• Mirasbırakanın veya mirasçılardan birinin aynı gün vefat etmiş olması ve ölüm saatlerinin tespit edilemiyor olması (birlikte ölüm karinesi),
• Mirasbırakan veya mirasçılardan biri hakkında gaiplik kararı verilmiş olması,
• Mirasbırakanın veya mirasçılardan birinin evlatlık olması gibi durumlarda mirasçılık belgesinde gösterilecek bilgilerin bir incelemeye tabi tutulması gerekeceğinden mirasçılık belgesinin ancak sulh hukuk mahkemelerince düzenlenmesi mümkün olacaktır.
Mirasçılık belgesinde yer alan bilgilerin hukuki incelemeye tabi olacağı, bu hususta mirasçıların veya vasiyet alacaklılarının hak kaybına uğramaması adına bir hukuki destek almasında, hukuki süreci bir avukat ile yürütmesinde fayda bulunmaktadır.
Mirasçılık Belgesini Kimler Talep Edebilir?
Mirasçılık belgesi talep edilebilmesi için talep edenin mirasbırakan ile aralarındaki soybağının varlığını ispatlamalı veya mirasbırakanın atanmış mirasçısı olmalıdır.
• Mirasçılık belgesi, mirasbırakanın sağ kalan eşi, çocukları, ana ve babası ile evlatlığı gibi yasal mirasçıları tarafından talep edilebilecektir.
• Mirasbırakan sağ iken vasiyetname düzenleyebilir veya miras sözleşmesi tanzim edebilir. Bu halde vasiyetname alacaklıları veya atanmış mirasçıların mirasçılık belgesi talep etmesi mümkün olacaktır.
• Mirasbırakanın veya mirasçılardan birinin alacaklıların da mirasçılık belgesi talep etmesi mümkündür.
• Mirasçılık sıfatını sona erdiren hallerin varlığında her ne kadar tereke üzerinde tasarruf etme yetkisi bulunmasa da mirastan yoksun kalan, mirasçılıktan çıkarılan, mirası reddeden veya mirastan feragat eden kimseler de mirasçılık belgesi talep etme hakkına sahiptir.
Atanmış Mirasçıların Mirasçılık Belgesi Talep Etmesi
Atanmış mirasçıların mirasçılık belgesi talep etmesinin usulü hususunda Türk Medeni Kanunu’nun 598/2 maddesi hükmü düzenlenmiştir. Hükme göre; atanmış mirasçının veya vasiyet alacaklısının mirasçılık belgesi talep etmesi halinde sulh hukuk mahkemesince diğer mirasçılara ve vasiyet alacaklılarına bildirim yapılmaktadır. Bildirimden itibaren 1 aylık süre içerisinde talep edenin hak sahipliğine ilişkin itiraz hakkı doğmaktadır. Süresi içinde itirazda bulunulmaması halinde de talep edene mirasçılık belgesi verilebilecektir. İtiraz edilmesi halinde ise; itiraz eden tarafın mirasçılık belgesi talep eden tarafın hak sahibi olmadığına ilişkin 1 yıl içerisinde iptal veya tenkis davası açması gerekecektir. Davanın açılmaması veya davanın reddedilmesi halinde ise talep eden atanmış mirasçıya mirasçılık belgesi verilebilecektir.
Mirasçılık Belgesinin İptali Davası
Mirasçılık belgesi, resmi belge niteliğini haiz olmakla birlikte geçersiz olduğu her zaman ileri sürülebilecektir. Mirasçılık belgesinde mirasçı olarak görünen kimselerin mirasçı olmadığını, mirasçılık haklarını sona erdiren durumların varlığını veya miras paylarında hata olduğunu iddia eden taraf herhangi bir zamanaşımı süresi söz konusu olmaksızın mirasçılık belgesinin iptalini talep etme hakkına sahiptir. Mirasçılık belgesinin iptalini gerektirecek durumların varlığı her türlü delille ispat edilebilecektir.
Hak sahipleri tarafından ölüme bağlı tasarrufların iptalinin talep edilmesi de mümkündür. Ölüme bağlı tasarruflar vasiyetname düzenlenmesi ve miras sözleşmesi ikame edilmesi olarak söylenebilir. Vasiyetnamenin veya miras sözleşmesinin iptali halinde vasiyet alacaklıları ile atanmış mirasçıların hak sahipliği ortadan kalacağından dolayı bu kimselerin hak sahibi olduğunu gösterir ve daha evvel alınmış mirasçılık belgelerinin de iptali gerekecektir.
Mirasçılık Belgesinin İptalinde Görevli ve Yetkili Mahkeme
Mirasçılık belgesinin iptali talepli davalarda görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemeleridir. Mirasçılık belgesi düzenlenmesi ise Sulh Hukuk Mahkemelerinden talep edilebilmektedir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca mirasçılık belgesi düzenlenmesi ve mirasçılık belgesinin iptali davalarında yetkili mahkeme mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi ve mirasçılardan her birinin oturduğu yer mahkemeleridir.
Merhaba miras konusuna özel danışmanlık alabilir miyim?